Artikel 220 Sv: Gebruik van aantekeningen door de getuige

Een getuigenverklaring moet komen uit wat iemand zelf weet en zich herinnert. Daarom bepaalt dit artikel dat de getuige verklaart zonder een schriftelijk opstel te gebruiken: hij leest zijn verhaal niet voor. De rechter-commissaris kan daar om bijzondere redenen van afwijken en toestaan dat de getuige geschriften of aantekeningen gebruikt, binnen de grenzen die hij aangeeft.

Waarom de hoofdregel zo is

Een voorgelezen verklaring is moeilijk te toetsen. De rechter en de verdediging willen weten wat de getuige zelf heeft waargenomen, hoe scherp die herinnering is en waar zij ophoudt. Wie oplas wat hij eerder heeft opgeschreven, of erger nog wat iemand anders voor hem opschreef, geeft dat inzicht niet. Bovendien kan een tekst die vooraf is geformuleerd sturend werken, terwijl juist de spontane herinnering waarde heeft.

Wanneer aantekeningen wel mogen

De wet noemt geen gevallen, maar spreekt van bijzondere redenen. Te denken valt aan verklaringen waarin exacte gegevens een rol spelen: data, bedragen, technische metingen of een lange reeks handelingen die niemand uit het hoofd kent. Ook iemand die beroepsmatig aantekeningen bijhoudt, kan die nodig hebben om precies te zijn. Het gaat er steeds om dat het geheugen wordt ondersteund, niet dat het wordt vervangen.

De rechter-commissaris bepaalt de grenzen

Hij beslist of er iets mag worden gebruikt en zo ja wat. Hij kan bepalen dat de getuige alleen een bepaald stuk raadpleegt, of dat hij een aantekening inziet bij één specifiek onderdeel van zijn verklaring. In de praktijk wordt in het proces-verbaal vastgelegd dat er van geschriften gebruik is gemaakt, zodat later zichtbaar is hoe de verklaring tot stand is gekomen en de verdediging daar vragen over kan stellen.

Dat laatste is de kern van de regeling. Niet het papier op tafel is het probleem, maar onduidelijkheid over de vraag wat de getuige zelf nog weet. Zolang dat inzichtelijk blijft, kan een hulpmiddel het verhoor juist nauwkeuriger maken.

Een voorbeeld. Een boekhouder wordt gehoord over betalingen die over twee jaar verspreid zijn gedaan. Zonder overzicht kan hij over bedragen en data niets zinnigs zeggen. De rechter-commissaris staat hem toe zijn overzicht te raadplegen bij de vragen over die betalingen, terwijl hij over de gesprekken die hij met de verdachte voerde uit het hoofd verklaart.

In de praktijk

Word je opgeroepen als getuige, bereid je dan voor door je herinnering op te halen, maar schrijf geen verklaring uit om voor te lezen. Heb je stukken nodig om precies te kunnen zijn, neem die dan mee en meld aan het begin van het verhoor dat je ze hebt en waarom. De rechter-commissaris beslist dan of je ze mag gebruiken. Zo voorkom je discussie achteraf over de waarde van je verklaring.