Artikel 341 Sv: De verklaring van de verdachte als bewijsmiddel

Wat een verdachte zelf zegt, kan bewijs opleveren. Dit artikel bepaalt wanneer dat zo is, hoe een verklaring die eerder bij de politie is afgelegd meetelt, tegen wie zij kan worden gebruikt, en waarom een bekentenis op zichzelf nooit genoeg is.

Wat een verklaring is

Onder een verklaring van de verdachte verstaat de wet zijn opgave op de zitting van feiten of omstandigheden die hij uit eigen wetenschap kent. Twee dingen zitten daarin. Het moet gaan om feiten, niet om een mening of een gissing. En hij moet het uit eigen wetenschap weten: wat hij van horen zeggen heeft, is geen eigen wetenschap.

Zegt de verdachte op de zitting dat hij denkt dat een ander het heeft gedaan, dan is dat geen bruikbaar bewijsmiddel. Zegt hij dat hij die avond in die auto zat, dan wel.

Verklaringen van buiten de zitting

De meeste verklaringen worden niet op de zitting afgelegd, maar bij de politie of bij de rechter-commissaris. Het tweede lid regelt dat zo'n eerdere opgave kan meewerken aan het bewijs, mits daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt. In de praktijk is dat het proces-verbaal waarin het verhoor is vastgelegd: dat is een schriftelijk stuk, en daaruit blijkt wat er is gezegd.

Trekt u een eerdere verklaring op de zitting in, dan is die daarmee niet verdwenen. De rechter kiest zelf welk materiaal hij voor het bewijs gebruikt en mag de oude verklaring gewoon bezigen. Waarom hij die verklaring volgt en de latere niet, hoeft hij pas uit te leggen als de verdediging dat gemotiveerd en onderbouwd bestrijdt. Het is dus verstandig om, als u terugkomt op wat u eerder zei, uit te leggen waarom.

Alleen tegen uzelf, en nooit alleen

Het derde lid bevat een belangrijke beperking: de opgaven van een verdachte kunnen alleen tegen hemzelf gelden. Staat een medeverdachte tegelijk met u terecht in dezelfde, gevoegde zaak, dan kan wat hij verklaart niet als verklaring van een verdachte tegen u worden gebruikt. Verder reikt die bescherming niet. Wordt zijn zaak apart behandeld, dan kan zijn eerdere verklaring via het proces-verbaal waarin zij is vastgelegd als schriftelijk stuk wél aan het bewijs tegen u meewerken. Wordt hij als getuige in uw zaak gehoord, dan gelden de regels voor getuigenverklaringen.

Het vierde lid geeft een bewijsminimumregel: de rechter kan niet uitsluitend op de opgaven van de verdachte aannemen dat hij het feit heeft begaan. Een bekentenis alleen is dus niet genoeg; er moet ander bewijs bij. Die regel bestaat omdat mensen om uiteenlopende redenen bekennen wat zij niet hebben gedaan — uit druk, uit verwarring, of om iemand anders te dekken.

Een voorbeeld. Iemand bekent bij de politie een inbraak. Op de zitting zwijgt hij. De rechtbank mag het proces-verbaal van dat verhoor gebruiken, maar moet er ander bewijs naast leggen: een sporenonderzoek, camerabeelden of een getuige. Is er niets anders, dan volgt vrijspraak, ook al ligt er een volledige bekentenis.

In de praktijk

U bent niet verplicht te verklaren: het zwijgrecht is een wettelijk recht, en dat u zwijgt is op zichzelf geen bewijs tegen u. Wel mag de rechter, als het overige bewijs op u wijst, meewegen dat u voor een belastende omstandigheid geen aannemelijke uitleg hebt gegeven. Bespreek met uw advocaat of verklaren in uw zaak verstandig is, en doe dat bij voorkeur vóór het eerste inhoudelijke verhoor.

Verklaart u wel, lees dan na wat er is opgeschreven voordat u tekent, en meld het meteen als de weergave niet klopt. Wat in het proces-verbaal staat, gaat als uw woorden een eigen leven leiden in de rest van de procedure.