Artikel 148 Sv: De opsporingstaak van de officier van justitie

De politie doet het meeste feitelijke werk in een strafzaak, maar de leiding ligt bij de officier van justitie. Dit artikel legt dat vast. Het bepaalt welke zaken tot zijn taak behoren, geeft hem de bevoegdheid bevelen te geven aan iedereen die met de opsporing is belast, en schrijft voor hoe hij verslag doet als hij zelf onderzoek verricht.

Welke zaken tot zijn taak horen

De officier van justitie is belast met de opsporing van de feiten waarvan de rechtbank in zijn arrondissement kennisneemt. Daarnaast is hij belast met de opsporing binnen het gebied van die rechtbank van feiten waarover andere rechtbanken oordelen. Zo is er altijd iemand verantwoordelijk: zowel wanneer de zaak hier wordt berecht, als wanneer het onderzoek hier plaatsvindt maar de zaak elders thuishoort.

Naast deze arrondissementale taak bestaan gespecialiseerde parketten met een eigen taakomschrijving; die staan in de artikelen 148a en 148b Sv.

Bevelen aan de opsporing

Het tweede lid bevat de kern van het gezag over de opsporing: de officier van justitie geeft bevelen aan de overige personen die met opsporing zijn belast. Politie en andere opsporingsambtenaren volgen in strafzaken zijn aanwijzingen. Dat is niet vrijblijvend en het is ook geen formaliteit: het betekent dat de politie niet zelfstandig beslist over de koers van een onderzoek en over de inzet van ingrijpende bevoegdheden.

Voor u als betrokkene is dat een nuttig gegeven. Wilt u iets bereiken in een lopend onderzoek — een getuige die gehoord moet worden, teruggave van een in beslag genomen telefoon — dan is de officier van justitie het adres, niet de agent aan de balie.

Als de officier zelf opspoort

Doet de officier van justitie het onderzoek persoonlijk, dan legt hij zijn bevindingen vast in een proces-verbaal dat hij op zijn ambtseed opmaakt. Daarbij moet hij zoveel mogelijk uitdrukkelijk vermelden waaraan hij zijn wetenschap ontleent: heeft hij het zelf gezien, van wie heeft hij het gehoord, uit welk stuk blijkt het?

Die redenen van wetenschap zijn in het bewijsrecht van groot belang. Een verklaring die niet te herleiden is tot een waarneming of een bron, is voor de rechter veel minder waard dan een verklaring waarbij dat wel duidelijk is.

Een voorbeeld. Een officier van justitie is aanwezig bij een grote actie en neemt zelf iets waar op straat. Hij legt dat vast in een eigen proces-verbaal en schrijft erbij vanaf welke plaats hij keek en hoe laat. Zonder die toevoeging kan de verdediging later niet toetsen wat de waarneming waard is.

In de praktijk

Wilt u in een lopende zaak iets voorleggen, richt u dan tot de behandelend officier van justitie via het parket, bij voorkeur schriftelijk en via uw advocaat. Noteer het parketnummer. Verzoeken die goed onderbouwd en tijdig zijn, hebben de meeste kans; wordt een verzoek afgewezen, dan kan het vaak alsnog aan de rechter-commissaris of aan de zittingsrechter worden voorgelegd.