Artikel 126zq Sv: Onderzoek van voorwerpen en het nemen van monsters

Dit artikel geeft de opsporingsambtenaar de bevoegdheid voorwerpen te onderzoeken, te bekijken en daarvan monsters te nemen, en om verpakkingen te openen. Het gaat om een preventief bedoelde bevoegdheid die geldt in een omschreven gebied en voor een korte periode. Er hoeft geen verdenking tegen een bepaalde persoon te bestaan; aanwijzingen van een terroristisch misdrijf volstaan.

Wat de opsporingsambtenaar mag

De bevoegdheid is drieledig: voorwerpen onderzoeken en aan opneming onderwerpen, daarvan monsters nemen, en verpakkingen openen om dat te kunnen doen. Opneming gaat verder dan een blik werpen: kenmerken van het voorwerp mogen nauwkeurig worden vastgesteld en de bevindingen mogen worden vastgelegd. Dat verpakkingen mogen worden geopend is uitdrukkelijk geregeld, omdat onderzoek aan een gesloten pakket anders onmogelijk zou zijn. De bevoegdheid ziet op voorwerpen, niet op personen; daarvoor bestaat de aparte regeling van artikel 126zs Sv.

Kan het onderzoek niet ter plaatse plaatsvinden, dan mag het voorwerp voor korte tijd worden meegenomen. De opsporingsambtenaar geeft daarvoor zoveel mogelijk een schriftelijk bewijs af. Dat papier is voor de betrokkene van praktisch belang: het is het bewijs dat zijn spullen zijn meegenomen en waarom.

Wie beslist en voor hoe lang

De officier van justitie geeft het bevel; de opsporingsambtenaar oefent de bevoegdheid uit. Het bevel mag mondeling worden gegeven, wat past bij situaties waarin snel moet worden gehandeld. Het geldt voor ten hoogste twaalf uur en voor een gebied dat in het bevel wordt omschreven. Verlenging is mogelijk, telkens met ten hoogste twaalf uur.

Die twee begrenzingen, tijd en plaats, zijn de kern van de waarborg. De bevoegdheid mag worden ingezet waar en wanneer de aanwijzingen daartoe aanleiding geven, maar niet als een permanente toestand. Loopt de periode af zonder verlenging, dan is de bevoegdheid weg.

Veiligheidsrisicogebieden

Het vierde lid kent één uitzondering. In gebieden die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen als veiligheidsrisicogebied kan het bevel van de officier van justitie achterwege blijven, onder de voorwaarden die in diezelfde maatregel staan. In dergelijke gebieden, bijvoorbeeld rond bepaalde infrastructuur, is de afweging dus vooraf in algemene regels gemaakt in plaats van per geval.

Ook dan is de bevoegdheid niet onbegrensd: zij blijft gebonden aan het belang van het onderzoek en aan de voorwaarden uit de algemene maatregel van bestuur.

Een voorbeeld. Er zijn aanwijzingen dat via een bepaald bedrijventerrein grondstoffen worden doorgevoerd die bij de voorbereiding van een aanslag kunnen worden gebruikt. De officier van justitie geeft mondeling een bevel voor dat terrein, voor twaalf uur. Opsporingsambtenaren kunnen dan dozen, vaten en kisten op het terrein openen en onderzoeken, en van de inhoud een monster nemen. Blijft er niets aan de hand, dan eindigt de bevoegdheid met het aflopen van de periode.

In de praktijk

Wordt u in zo'n gebied gecontroleerd, dan mag u vragen op grond waarvan dat gebeurt. Wordt iets meegenomen, vraag dan om het schriftelijke bewijs en bewaar het; het is het aanknopingspunt om uw eigendom terug te krijgen.

Voor een verdediging die de rechtmatigheid wil toetsen zijn de vragen concreet: was er een bevel, welk gebied omschreef het, viel het moment binnen de periode van twaalf uur, en is er verlengd waar dat nodig was? Ging het om een aangewezen veiligheidsrisicogebied, dan is de vraag of aan de daarvoor gestelde voorwaarden is voldaan. De verdediging kan deze punten op de terechtzitting naar voren brengen.