Artikel 110 Sv: Doorzoeking ter inbeslagneming door de rechter-commissaris

Dit is de hoofdregel van de doorzoeking: de rechter-commissaris kan elke plaats doorzoeken om daar voorwerpen in beslag te nemen, een woning inbegrepen. De officier van justitie mag op grond van artikel 96c Sv bij heterdaad of bij een misdrijf uit artikel 67 Sv zelf doorzoeken, maar niet in een woning en niet op het kantoor van een geheimhouder; voor een woning geeft artikel 97 Sv hem alleen bij dringende noodzaak een bevoegdheid, en dan nog met een met redenen omklede machtiging van de rechter-commissaris.

Wie het vraagt

De rechter-commissaris doorzoekt op vordering van de officier van justitie. Is hij op grond van de artikelen 181 tot en met 183 Sv zelf met onderzoekshandelingen bezig, dan kan hij ook zonder zo'n vordering, op eigen initiatief, tot doorzoeking overgaan. De vordering moet het strafbare feit noemen, de naam of anders een zo nauwkeurig mogelijke omschrijving van de verdachte, en de feiten en omstandigheden waaruit blijkt dat aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Die motiveringseis maakt de beslissing later toetsbaar.

Wie erbij zijn

De doorzoeking staat onder leiding van de rechter-commissaris zelf, in tegenwoordigheid van de officier van justitie. Is die verhinderd, dan neemt een hulpofficier van justitie diens plaats in. De rechter-commissaris kan zich bovendien laten vergezellen door personen die hij daarvoor aanwijst, bijvoorbeeld een deskundige die digitale apparatuur of een administratie kan beoordelen. Dat voorkomt dat er te veel of juist te weinig wordt meegenomen.

De waarborgen die meelopen

• Bescherming van geheimhouders. Artikel 98 Sv geldt onverkort: stukken die onder een beroepsgeheim vallen blijven buiten schot en de rechter-commissaris beslist over betwiste stukken.
• De bewoner eerst horen. Artikel 99 Sv geldt ook hier: de bewoner of een huisgenoot wordt in beginsel gehoord en krijgt de gelegenheid het voorwerp zelf af te geven en zich over het beslag uit te laten.
• Bijstand van de advocaat. Op grond van artikel 99a Sv mag de verdachte zich tijdens de doorzoeking laten bijstaan door zijn raadsman, zonder dat de doorzoeking daarop hoeft te wachten.

Een voorbeeld. In een groot fraudeonderzoek wordt een kantoorpand doorzocht. De rechter-commissaris leidt de doorzoeking, de officier van justitie is aanwezig en er is een digitaal deskundige bij om te bepalen welke gegevensdragers relevant zijn. De aangetroffen correspondentie met een advocaat wordt apart gelegd voor een beslissing over het verschoningsrecht.

In de praktijk

Een doorzoeking door de rechter-commissaris is doorgaans voorbereid en geen verrassing die uit een spoedsituatie voortkomt. De rechter-commissaris heeft de leiding, maar hoeft daarvoor niet steeds naast u te staan: hij kan die leiding ook op afstand voeren. Wat de wet wel eist, is dat de officier van justitie erbij is of, als die verhinderd is, een hulpofficier van justitie. Heeft u bezwaren, meld die dan ter plaatse en laat ze opnemen in het proces-verbaal. Vraag om een bewijs van ontvangst met een duidelijke lijst. Bent u het niet eens met de inbeslagneming, dan staat de klachtprocedure bij de rechtbank van artikel 552a Sv open, en op de zitting kan de verdediging de rechtmatigheid van de doorzoeking aan de orde stellen.