Artikel 187d Sv: Antwoorden die niet ter kennis van de procespartijen komen

Soms bevat het antwoord van een getuige een gegeven dat beter niet bekend kan worden. Dit artikel geeft de rechter-commissaris de bevoegdheid te beletten dat zulke gegevens ter kennis komen van de officier van justitie, de verdachte en diens raadsman. Hij kan dat uit eigen beweging doen, of op vordering van de officier van justitie, op verzoek van de verdachte of zijn raadsman, of op verzoek van de getuige zelf.

De drie gronden

• Bescherming van de getuige. Er is gegrond vermoeden dat hij door openbaarmaking ernstige overlast krijgt of in zijn ambt of beroep ernstig wordt belemmerd.
• Een zwaarwegend opsporingsbelang. Openbaarmaking zou lopend of toekomstig onderzoek wezenlijk schaden.

- De staatsveiligheid. Het gegeven raakt aan de veiligheid van de staat.

Een uitzondering met gewicht

Dit is een ingrijpende bevoegdheid, want het strafproces gaat er in beginsel van uit dat de verdediging kent wat er wordt verklaard. De wet stelt daarom eisen. Er moet een gegrond vermoeden zijn, dus meer dan een zorg of een gevoel, en de rechter-commissaris moet in zijn proces-verbaal opschrijven waaróm hij deze bevoegdheid heeft gebruikt. Die motivering maakt de beslissing later toetsbaar door de rechter die de zaak behandelt.

Wat de rechter-commissaris doet

Hij neemt de maatregelen die redelijkerwijs nodig zijn om te voorkomen dat het gegeven alsnog naar buiten komt, en hij mag daartoe gegevens in processtukken weglaten. Tegelijk laat hij in het proces-verbaal opnemen dat de gestelde vraag wel is beantwoord. Dat laatste is voor de verdediging belangrijk: zij weet dan dat er een antwoord ligt dat zij niet kent, en kan dat punt op de zitting inbrengen bij de waardering van het bewijs.

Geen hoger beroep

Tegen de beslissing om een gegeven af te schermen staat geen hoger beroep of cassatie open. Dat betekent niet dat er niets meer over te zeggen valt: op de zitting kan de verdediging aanvoeren dat zij door de afscherming in haar mogelijkheden is beperkt, en de rechter weegt dat mee bij de vraag welke waarde hij aan de verklaring toekent.

Een voorbeeld. Een getuige verklaart over wat hij heeft gezien. Eén detail zou rechtstreeks laten zien wie hij is, terwijl er gegronde vrees is dat hij daardoor ernstige overlast krijgt. De rechter-commissaris kan beletten dat juist dat gegeven bekend wordt, terwijl de rest van de verklaring gewoon in het dossier komt.

In de praktijk

Voor getuigen die bang zijn dat hun verklaring op hen wordt teruggevoerd, is dit een van de bepalingen die bescherming mogelijk maken. Wie zich zorgen maakt, kan dat vóór of tijdens het verhoor tegen de rechter-commissaris zeggen; hij hoeft niet af te wachten of iemand anders het opmerkt.

Voor de verdachte geldt dat afscherming een uitzondering blijft en zichtbaar wordt gemaakt in het dossier. Ontbreekt de motivering, of blijkt er meer te zijn weggelaten dan nodig, dan is dat een punt om via de raadsman op de zitting aan de orde te stellen.