Artikel 126ii Sv: Identificerende gegevens vorderen in een verkennend onderzoek

Een verkennend onderzoek dient om te bepalen of opsporing nodig is. Gaat het om de voorbereiding van de opsporing van terroristische misdrijven, dan geeft dit artikel de officier van justitie twee bevoegdheden om gegevens op te vragen waarmee personen kunnen worden geïdentificeerd. Er is in dit stadium nog geen verdachte.

Twee soorten vorderingen

• Identificerende gegevens bij wie beroepsmatig gegevens verwerkt. De officier van justitie kan bij degene die daarvoor redelijkerwijs in aanmerking komt en die gegevens verwerkt anders dan voor persoonlijk gebruik, bepaalde opgeslagen of vastgelegde identificerende gegevens van een persoon vorderen.
• Gebruikersgegevens bij een telecomaanbieder. Bij een aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk of een openbare telecommunicatiedienst kan hij naam, adres, postcode, woonplaats, nummer en soort dienst van een gebruiker vorderen.

In beide gevallen gaat het dus om gegevens die iemand aanwijzen, niet om de inhoud van communicatie en niet om verkeersgegevens. Die verdergaande bevoegdheden bestaan in het verkennend onderzoek niet; daarvoor moet eerst de stap naar echte opsporing zijn gezet.

De waarborgen die meelopen

Beide leden verklaren bepalingen uit de gewone regelingen voor gegevensvorderingen van overeenkomstige toepassing. Voor beide vorderingen geldt de uitzondering voor personen met een verschoningsrecht. Voor de vordering van identificerende gegevens volgen uit artikel 126nc Sv daarnaast eisen aan de vorm van de vordering en aan de termijn waarbinnen moet worden geleverd. Ook mag die vordering geen betrekking hebben op gegevens over iemands godsdienst of levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven of vakbondslidmaatschap; juist in dit soort onderzoek is dat een wezenlijke grens. In de regel beslist de officier van justitie zelf. Gaat de vordering bij een telecomaanbieder over een persoon die aanspraak kan maken op bronbescherming, dan is vooraf wel een schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris nodig; dat volgt uit artikel 126n Sv, tweede lid.

Verantwoording achteraf

Van elke verstrekking laat de officier van justitie proces-verbaal opmaken. Daarin staan de verstrekte gegevens en de reden waarom zij in het belang van het onderzoek zijn gevorderd. Die motiveringsplicht is hier belangrijker dan gebruikelijk, omdat er nog geen verdenking tegen iemand bestaat: het proces-verbaal is het enige stuk waaruit blijkt waarom deze gegevens over deze persoon nodig waren.

Geen mededeling achteraf

Het tweede lid sluit uitdrukkelijk uit dat de gewone mededelingsplicht van artikel 126bb Sv geldt voor de vordering bij een telecomaanbieder. Wie het betreft krijgt dus geen brief waarin staat dat zijn gegevens zijn opgevraagd.

Dat is een bewuste keuze van de wetgever, maar het maakt de verantwoording in het proces-verbaal des te belangrijker. De controle verschuift van de betrokkene naar het dossier en, als er een zaak volgt, naar de rechter.

Een voorbeeld. In een verkennend onderzoek komt een nummer naar voren dat steeds opduikt in openbare bronnen. De officier van justitie kan bij de aanbieder de naam en het adres bij dat nummer vorderen, met vermelding in een proces-verbaal waarom dat voor het onderzoek nodig is. Wil hij weten met wie er is gebeld, dan biedt dit artikel daarvoor geen grondslag.

In de praktijk

Voor bedrijven en aanbieders is de vuistregel dezelfde als bij de gewone gegevensvorderingen: lever wat gevorderd is en niet meer, en ga na of de vordering van de officier van justitie afkomstig is.

Voor wie later in een strafzaak terechtkomt die uit zo'n onderzoek is voortgekomen, is dit een aanknopingspunt om te vragen hoe zijn naam in beeld is gekomen. De verdediging kan controleren of de processen-verbaal van de verstrekkingen in het dossier zitten en of daarin een reden staat die de vordering draagt. Ontbreekt die verantwoording, dan kan dat op de terechtzitting aan de orde worden gesteld.