- Nadat de ondervraging van de verdachte heeft plaatsgehad, de aanwezige getuigen en deskundigen zijn gehoord en het spreekrecht is uitgeoefend, kan de officier van justitie het woord voeren; hij legt zijn vordering na voorlezing aan de rechtbank over. De vordering omschrijft de straf en maatregel, indien oplegging daarvan wordt geëist; zij vermeldt in dat geval tevens welk strafbaar feit zou zijn begaan. De officier van justitie maakt, voor zover zulks aan de verdachte niet reeds eerder was gebleken, kenbaar of hij voornemens is een vordering als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht aanhangig te maken, alsmede of daartoe een strafrechtelijk financieel onderzoek, als bedoeld in artikel 126 is ingesteld. Van deze mededeling van de officier van justitie wordt in het proces-verbaal van de terechtzitting aantekening gemaakt.
- De verdachte kan hierop antwoorden.
- De officier van justitie kan daarna andermaal het woord voeren.
- Aan de verdachte wordt op straffe van nietigheid het recht gelaten om het laatst te spreken.
- De voorzitter kan bepalen dat aan de verdachte, getuigen en deskundigen nieuwe vragen worden gesteld en dat stukken worden voorgelezen. In dat geval kunnen de officier van justitie en de verdachte op de hiervoor vermelde voet, het woord voeren.
←
Terug 310 · Inschakeling van de reclassering door de rechtbank
Verder 312 · Strafverzwarende omstandigheden mondeling ten laste leggen
→
Artikel 311 Sv: Requisitoir, repliek en het laatste woord van de verdachte
Requisitoir, repliek en het laatste woord van de verdachte
Wettekst
Toelichting
Als het onderzoek naar de feiten is afgerond, volgt het slotdeel van de zitting: de officier van justitie eist een straf, de verdediging reageert, en de verdachte krijgt het laatste woord. Dit artikel legt die volgorde vast.
Het requisitoir en de vordering
Is de verdachte ondervraagd, zijn de aanwezige getuigen en deskundigen gehoord en heeft wie dat wilde het spreekrecht gebruikt, dan is de officier van justitie aan het woord. Hij leest zijn vordering voor en legt die daarna aan de rechtbank over. Daarin staat welke straf of maatregel hij eist en om welk strafbaar feit het gaat.
Hij moet daarbij ook kenbaar maken — voor zover de verdachte dat nog niet wist — of hij van plan is een ontnemingsvordering aanhangig te maken op grond van het Wetboek van Strafrecht, en of daarvoor een strafrechtelijk financieel onderzoek als bedoeld in artikel 126 Sv is ingesteld. Van die mededeling wordt aantekening gemaakt in het proces-verbaal van de zitting.
Antwoord, repliek en dupliek
De verdachte kan op het requisitoir antwoorden; in de praktijk doet zijn advocaat dat met een pleidooi. Daarna kan de officier van justitie nogmaals het woord voeren — dat heet repliek — en kan de verdediging daar weer op reageren.
De voorzitter kan bovendien bepalen dat er nieuwe vragen worden gesteld aan de verdachte, getuigen en deskundigen, en dat stukken worden voorgelezen. Gebeurt dat, dan kunnen de officier van justitie en de verdachte daarna opnieuw het woord voeren volgens dezelfde volgorde.
Het laatste woord
De verdachte heeft het recht om als laatste te spreken, en dat recht is stevig verankerd: wordt het hem onthouden, dan is de behandeling nietig. Wat u zegt, bepaalt u zelf, zolang het over uw zaak of over uw persoonlijke omstandigheden gaat. U kunt uitleggen wat u dwarszit, iets rechtzetten, spijt betuigen of juist zeggen dat u het niet hebt gedaan. Staat wat u aanvoert daar helemaal los van, dan kan de rechtbank u het woord ontnemen.
Het is verstandig dit moment niet te laten lopen met een schouderophalen. De rechters gaan hierna beraadslagen; dit is het laatste wat zij van u horen.
Een voorbeeld. De officier van justitie eist een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf en kondigt aan dat hij later nog een ontnemingsvordering zal indienen. De advocaat bepleit vrijspraak voor een onderdeel. De officier van justitie repliceert kort. Daarna vraagt de voorzitter de verdachte of hij nog iets wil zeggen.
In de praktijk
Bereid uw laatste woord voor en schrijf desnoods een paar zinnen op. Kort en oprecht werkt beter dan een lange verdediging die uw advocaat al heeft gevoerd.
Hoort u in het requisitoir iets wat feitelijk niet klopt, fluister het dan tijdens de pauze aan uw advocaat door in plaats van te onderbreken. Hij kan het in zijn pleidooi rechtzetten, en dat weegt zwaarder.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat als de officier de ontnemingsvordering niet aankondigt?
De officier van justitie moet uiterlijk bij zijn requisitoir laten weten dat hij van plan is later een ontnemingsvordering in te stellen; die mededeling beschermt de rechtszekerheid van de betrokkene. Blijft die aankondiging uit, dan volgt daaruit volgens de Hoge Raad niet zonder meer dat de officier van justitie in zijn ontnemingsvordering niet-ontvankelijk is. De rechter moet dan onderzoeken in welke mate de betrokkene door dat verzuim is benadeeld en aan de hand daarvan kiezen tussen niet-ontvankelijkheid en bijvoorbeeld een lagere betalingsverplichting. Het oordeel van het hof dat alleen niet-ontvankelijkheid mogelijk was, is daarom onjuist; de uitspraak werd vernietigd.
-
Wanneer moet het voornemen tot ontneming kenbaar worden gemaakt?
De Hoge Raad stelt vast dat de officier van justitie verplicht is bij zijn requisitoir in de strafzaak kenbaar te maken of hij een ontnemingsvordering wil instellen en of daarvoor een strafrechtelijk financieel onderzoek loopt, tenzij de verdachte dat al eerder was gebleken. Van die mededeling moet in het proces-verbaal van de zitting aantekening worden gemaakt. De gevolgen van het achterwege blijven van die mededeling beoordeelt de rechter aan de hand van de mate waarin de betrokkene daardoor is benadeeld.
-
Welke toezeggingen mag de officier aan een kroongetuige doen?
In een voorafgaande beschouwing onderscheidt de Hoge Raad twee soorten afspraken. De afspraak die rechtstreeks samenhangt met de beslissingen die de rechter in de strafzaak van de getuige moet nemen, mag niets anders inhouden dan de toezegging dat strafvermindering zal worden gevorderd, moet op schrift staan en wordt door de rechter-commissaris op rechtmatigheid getoetst; van alle overige afspraken, die de bereidheid om te verklaren op een andere manier gunstig kunnen beinvloeden, wordt alleen proces-verbaal opgemaakt dat bij de processtukken komt. Een toezegging over de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel past niet in de eerste soort, maar de officier van justitie mag daarover wel een schikking aangaan; doet hij dat, dan moet hij de rechter-commissaris over het bestaan en de inhoud daarvan informeren. Het beroep is verworpen, met de vaststelling dat de redelijke termijn is overschreden zonder dat daaraan bij een levenslange straf een gevolg kon worden verbonden.
-
Hoever reikt het recht van de verdachte om het laatst te spreken?
De verdachte, of bij zijn afwezigheid de uitdrukkelijk gemachtigde raadsman, moet als laatste de gelegenheid krijgen aan te voeren wat voor de beoordeling van de zaak van dienst kan zijn. De rechter mag daarbij wel erop wijzen dat herhaling van al behandelde punten achterwege moet blijven. Het hof had de verdachte het woord ontnomen, maar uit het proces-verbaal bleek niet waarop de veronderstelling van nodeloze herhaling berustte en ook niet dat hij daarna nog aan het woord is gelaten; daarom leed het onderzoek in hoger beroep aan nietigheid en werd de uitspraak vernietigd.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.