Artikel 126ni Sv: Bewaren en beschikbaar houden van kwetsbare gegevens

Digitale gegevens kunnen snel verdwijnen: systemen overschrijven zichzelf, logbestanden worden opgeruimd, accounts worden gewist. Dit artikel geeft de officier van justitie een middel om dat te voorkomen. Hij kan vorderen dat bepaalde gegevens worden bewaard en beschikbaar gehouden, zodat ze er nog zijn als besloten wordt ze op te vragen. Het is dus een bewaarplicht, geen bevel tot verstrekking.

De voorwaarden

Er zijn drie eisen. De vordering vergt om te beginnen een verdenking van een misdrijf dat volgens artikel 67 Sv, eerste lid, voorlopige hechtenis mogelijk maakt. Van dat misdrijf moet vervolgens een ernstige inbreuk op de rechtsorde uitgaan, hetzij vanwege de aard ervan, hetzij vanwege de samenhang met andere misdrijven van de verdachte. En het belang van het onderzoek moet de vordering dringend vorderen. Daarbovenop geldt een inhoudelijke eis: het moet gaan om gegevens die op dat moment in een geautomatiseerd werk zijn opgeslagen en waarvan redelijkerwijs kan worden aangenomen dat zij bijzonder kwetsbaar zijn voor verlies of wijziging.

De vordering gaat naar degene van wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat hij toegang tot die gegevens heeft, en kan niet worden gericht tot de verdachte.

Bewaren is nog geen verstrekken

Dit is de kern van het artikel: de ontvanger moet de gegevens vasthouden en beschikbaar houden, maar hoeft ze op grond hiervan niet af te staan. Wil het openbaar ministerie ze werkelijk hebben, dan is daarvoor een aparte gegevensvordering nodig, met de voorwaarden die daarbij horen. De bewaarvordering is dus een pauzeknop die de tijd geeft om die beslissing zorgvuldig te nemen.

Hoe lang

De gegevens moeten ten hoogste negentig dagen worden bewaard. Die periode kan ten hoogste eenmaal met ten hoogste negentig dagen worden verlengd; daarna houdt het op. Zo blijft de last voor de ontvanger begrensd en kan een bewaarplicht niet ongemerkt jarenlang doorlopen. De periode moet in de vordering staan, zodat duidelijk is tot wanneer zij geldt.

Vorm en verantwoording

De vordering mag schriftelijk of mondeling worden gedaan; dat past bij de spoed die er vaak bij is. Gebeurt het mondeling, dan zorgt de officier van justitie dat de vordering zo snel mogelijk op schrift komt en dat de ontvanger binnen drie dagen een gewaarmerkt afschrift krijgt. In de vordering staan een omschrijving van de te bewaren gegevens, het tijdstip, de grondslag, de bewaarperiode en of ook de bijzondere plicht voor aanbieders geldt.

Die bijzondere plicht houdt in dat een aanbieder van een communicatiedienst, als de vordering mede gaat over gegevens over een gebruiker en diens communicatieverkeer, zo snel mogelijk de gegevens verschaft die nodig zijn om te achterhalen welke andere aanbieders bij de communicatie betrokken waren. Zo kan het spoor niet doodlopen doordat een bericht via meerdere diensten liep. Van de vordering laat de officier van justitie proces-verbaal opmaken, met het misdrijf, de verdachte voor zover bekend en de onderbouwing van de voorwaarden.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar afpersing via een online dienst vermoedt de officier van justitie dat het betrokken account elk moment kan worden gewist. Hij vordert dat de gegevens negentig dagen bewaard blijven. Wil hij ze ook inzien, dan moet hij binnen die periode een gegevensvordering doen; blijkt het onderzoek eerder af te lopen, dan vervalt de reden om de gegevens nog langer vast te houden.

In de praktijk

Ontvangt u zo'n vordering, let dan op de omschreven periode en op de vraag wat u precies moet bewaren; verstrekken hoeft pas als daarvoor een nieuwe vordering komt, met als uitzondering de gegevens over andere betrokken aanbieders die een aanbieder van een communicatiedienst al direct moet geven. Bent u verdachte, dan is voor de verdediging van belang of de bewaarvordering en de latere verstrekking allebei in het dossier zitten en of de termijnen zijn nageleefd.