Terzake van een misdrijf, omschreven in artikel 245 tot en met 248 en 251 van het Wetboek van Strafrecht en gepleegd ten aanzien van een minderjarige die twaalf jaren of ouder is, stelt het openbaar ministerie de minderjarige zo mogelijk in de gelegenheid zijn mening over het gepleegde feit kenbaar te maken.
←
Terug 167 · Vervolgen of afzien van vervolging door het openbaar ministerie
Verder 170 · De rechter-commissaris en zijn toezicht op de opsporing
→
Artikel 167a Sv: De minderjarige laten meepraten bij een zedenmisdrijf
De minderjarige laten meepraten bij een zedenmisdrijf
Wettekst
Toelichting
Bij een aantal zedenmisdrijven die het Wetboek van Strafrecht omschrijft en die zijn gepleegd tegen een minderjarige van twaalf jaar of ouder, moet het openbaar ministerie de minderjarige zo mogelijk in de gelegenheid stellen zijn mening over het gepleegde feit te geven. Het gaat om zaken waarin het slachtoffer nog jong is, maar oud genoeg om zelf te kunnen zeggen hoe hij erover denkt.
Waarom deze bepaling bestaat
In zedenzaken raakt een strafproces het slachtoffer direct: er wordt over zijn privéleven gesproken, hij kan als getuige worden gehoord en de zaak kan tot een openbare zitting leiden. Beslissingen over die zaak worden genomen door volwassenen, en zonder deze bepaling zou de jongere daar niet aan te pas komen. De wet zorgt ervoor dat zijn stem het openbaar ministerie bereikt voordat de koers wordt bepaald.
Waar het gesprek over gaat
De minderjarige wordt gevraagd naar zijn mening over het gepleegde feit. Dat is ruimer dan de vraag of hij vervolging wenst; hij kan ook vertellen wat het feit voor hem heeft betekend en wat een strafzaak voor hem zou betekenen. Het is een gelegenheid, geen verplichting: wie liever niets zegt, hoeft niets te zeggen, en er is geen voorgeschreven vorm waarin hij zijn mening moet gieten.
Wat 'zo mogelijk' betekent
De wet erkent dat het niet altijd lukt. Soms is de minderjarige niet bereikbaar, soms zou een gesprek hem in zijn situatie te zwaar vallen. Het openbaar ministerie moet zich wel inspannen: 'zo mogelijk' is geen vrijblijvende aanbeveling, maar de erkenning dat er uitzonderingen zijn. Blijft het gesprek achterwege, dan hoort duidelijk te zijn waarom.
Een voorbeeld. Een dertienjarige heeft aangifte gedaan van een zedenmisdrijf. Voordat de officier van justitie beslist of hij de zaak aanbrengt, wordt de jongere gevraagd wat hij ervan vindt. Hij vertelt dat hij wil dat de zaak doorgaat, maar dat hij opziet tegen een openbare zitting. Beide punten neemt de officier van justitie mee: het eerste in zijn beslissing, het tweede in de manier waarop de zaak wordt behandeld.
De beslissing blijft bij het openbaar ministerie
De mening van de minderjarige is geen toestemming en geen veto. Of er wordt vervolgd, beoordeelt het openbaar ministerie op grond van artikel 167 Sv, waarbij het algemeen belang de maatstaf is. Juist bij een jong slachtoffer weegt zijn eigen inschatting daarin zwaar, maar zij is niet het enige dat telt: ook de ernst van het feit en het belang van anderen spelen mee.
In de praktijk
De minderjarige hoeft dit gesprek niet alleen te voeren. Een ouder, een vertrouwenspersoon of een medewerker van slachtofferhulp kan meegaan, en ook een advocaat kan hem bijstaan. Wordt de zaak op zitting behandeld, dan komen daar de rechten van het slachtoffer bij, waaronder het spreekrecht. Deze bepaling staat daar los van en komt eerder: zij gaat over het moment waarop nog moet worden besloten of die zitting er komt.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat als het OM de minderjarige niet heeft laten meespreken?
De Hoge Raad overweegt dat op het openbaar ministerie een inspanningsverplichting rust om het minderjarige slachtoffer zijn mening over het gepleegde feit te laten geven, en dat die verplichting ertoe dient te waarborgen dat strafrechtelijk optreden uitblijft als de belangen van de minderjarige daartoe nopen. Niet-naleving kan tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie leiden, maar alleen als het de mening van de minderjarige niet heeft betrokken bij zijn afweging of op gronden van algemeen belang van vervolging moet worden afgezien en het daarmee onzorgvuldig tegenover de minderjarige heeft gehandeld. Blijkt, eventueel pas achteraf, voldoende duidelijk dat de minderjarige geen bezwaar tegen vervolging heeft, dan bestaat voor niet-ontvankelijkheid geen grond. Het beroep wordt verworpen.
-
Leidt het niet laten meespreken van de minderjarige tot niet-ontvankelijkheid?
De Hoge Raad verduidelijkt zijn eerdere lijn. Is het openbaar ministerie in zijn inspanningsverplichting tekortgeschoten, dan hoeft daaraan geen gevolg te worden verbonden als het de minderjarige alsnog in de gelegenheid stelt zijn mening te geven. Niet-naleving leidt niet zonder meer tot niet-ontvankelijkheid: beslissend is of de minderjarige door het verzuim zo ernstig in zijn belang is geschaad dat vervolging, afgewogen tegen de andere met de vervolging gemoeide belangen, had moeten uitblijven. Ook als de minderjarige heeft laten weten geen vervolging te wensen, moet de rechter die afweging maken. Omdat het hof geen inzicht in zijn gedachtegang had gegeven, wordt de uitspraak vernietigd en de zaak teruggewezen.
-
Is het niet laten meespreken van de minderjarige een vormverzuim?
De Hoge Raad merkt op dat een tekortkoming van het openbaar ministerie in de inspanningsverplichting van artikel 167a Sv geen verzuim van vormen is waarop de verdachte zich kan beroepen: het is niet de verdachte die door het niet naleven van dat voorschrift wordt geraakt in een belang dat de bepaling beschermt. Verder herhaalt hij dat het niet laten meespreken van de minderjarige, of vervolging ondanks diens wens, niet zonder meer tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie leidt; beslissend is of de minderjarige daardoor zo ernstig in zijn belang is geschaad dat vervolging had moeten uitblijven. Het beroep wordt verworpen.
-
Kan over het hoorrecht voor het eerst in cassatie worden geklaagd?
De Hoge Raad beslist dat over het niet naleven van artikel 167a Sv niet voor het eerst in cassatie met vrucht kan worden geklaagd, omdat dat en de daaraan te verbinden gevolgen een onderzoek naar de feiten vragen waarvoor in cassatie geen plaats is. Ook de opvatting dat de rechter uit zichzelf moet onderzoeken of het openbaar ministerie de minderjarige heeft laten meespreken en daarvan in zijn uitspraak moet laten blijken, vindt geen steun in het recht. Het beroep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.