Artikel 226p Sv: Uitsluiting van het verhoor en instemming met het proces-verbaal

Dit artikel regelt twee dingen die het verhoor van een afgeschermde getuige bijzonder maken: wie erbij mag zijn, en wat er daarna met het verslag van dat verhoor gebeurt. Op beide punten wijkt de regeling sterk af van een gewoon getuigenverhoor, omdat de verklaring anders het belang zou schaden waarvoor de getuige juist wordt afgeschermd.

Wie kan worden geweerd

De rechter-commissaris kan de verdachte van het verhoor weren, of diens raadsman, of hen beiden tegelijk. Voorwaarde is dat het belang waarom de identiteit verborgen blijft dat vergt. Worden zij allebei geweerd, dan is ook de officier van justitie niet bevoegd aanwezig te zijn. Wordt maar een van beiden geweerd, dan geldt die beperking voor de officier van justitie niet en kan hij het verhoor dus wel bijwonen.

Wat er niet in het proces-verbaal komt

De rechter-commissaris zorgt ervoor dat het proces-verbaal van het verhoor geen verklaring bevat die in strijd is met het belang waarvoor is afgeschermd. Er kan dus zijn gesproken over onderwerpen die niet op papier terechtkomen. Dat is geen slordigheid maar een opdracht van de wet: een verslag dat het beschermde belang alsnog prijsgeeft, zou de afscherming zinloos maken.

De getuige houdt de sleutel

Het proces-verbaal gaat pas naar de officier van justitie, de verdachte en zijn raadsman als de getuige daarmee instemt. Die instemming mag hij alleen onthouden als het belang van de staatsveiligheid dat eist; het is dus geen vrije keuze. Onthoudt hij haar toch op die grond, dan worden het proces-verbaal en alle andere gegevens over het verhoor onverwijld vernietigd. De rechter-commissaris maakt daarvan een proces-verbaal op.

Dat is een uitzonderlijke constructie. Normaal beslist de rechter wat er in het dossier komt, niet de getuige. Hier heeft de getuige feitelijk een sleutel in handen, maar de prijs is hoog: gaat het verhoor niet naar partijen, dan verdwijnt het volledig en blijft er niets over dat tegen de verdachte kan worden gebruikt. Dat er van de vernietiging een proces-verbaal wordt opgemaakt, houdt zichtbaar dát er een verhoor is geweest.

Vragen opgeven als je er niet bij was

Wie het verhoor niet heeft bijgewoond, krijgt van de rechter-commissaris de gelegenheid vragen op te geven die hij gesteld wil zien: via telecommunicatie, of schriftelijk als een verbinding zich niet verdraagt met het beschermde belang. Vragen kunnen al vóór het begin van het verhoor worden opgegeven, tenzij het onderzoek geen uitstel toelaat. Daarnaast geldt hier de regel uit artikel 226d Sv, derde lid: de rechter-commissaris kan beletten dat een antwoord ter kennis komt van de officier van justitie, de verdachte of zijn raadsman, en vermeldt dan in het proces-verbaal dat de vraag wél is beantwoord.

Een voorbeeld. Een afgeschermde getuige wordt gehoord buiten aanwezigheid van de verdachte en zijn advocaat; ook de officier van justitie is er daarom niet bij. De advocaat heeft vooraf schriftelijk vragen opgegeven. De getuige stemt in met verstrekking van het proces-verbaal, dat vervolgens naar alle drie gaat, met daarin de aantekening dat één vraag is beantwoord zonder dat het antwoord is gedeeld.

In de praktijk

Voor de verdediging draait het hier om timing en formulering. Geef vragen op zodra dat kan, en stel ze zo dat ze ook zonder bijsturing ter plekke iets opleveren. Loop het proces-verbaal daarna na op aantekeningen over vragen waarvan het antwoord niet is gedeeld; dat is een punt dat op de zitting aan de orde kan komen. Ontbreekt het proces-verbaal helemaal, dan is er geen verklaring die kan meewegen, hoe belangrijk het verhoor ook leek.