Artikel 172 Sv: Proces-verbaal van het onderzoek door de rechter-commissaris

Van alles wat bij het onderzoek van de rechter-commissaris wordt verklaard, gedaan en waargenomen, laat hij de griffier een nauwkeurig proces-verbaal opmaken. Daarbij moet zoveel mogelijk uitdrukkelijk worden vermeld waarop iemands wetenschap berust. Dit artikel bepaalt dus niet alleen dát er verslag komt, maar ook hoe fijnmazig dat verslag moet zijn.

Redenen van wetenschap

Een verklaring is pas te wegen als duidelijk is waar de kennis vandaan komt. Heeft de getuige het zelf gezien, en van welke afstand? Heeft hij het gehoord van iemand anders, en van wie? Leidt hij het af uit wat hij later aantrof? Die herkomst heet de reden van wetenschap. Zonder die informatie is een stellige zin op papier misleidend: hij ziet er hetzelfde uit als een eigen waarneming, terwijl hij dat niet hoeft te zijn.

Voor de verdediging en voor de rechter is dit een van de belangrijkste onderdelen van het dossier. Een verklaring van horen zeggen heeft een andere waarde dan een eigen waarneming, en of dat verschil zichtbaar is, hangt af van de nauwkeurigheid waarmee dit voorschrift wordt nageleefd.

De vraag erbij

Het tweede lid maakt het mogelijk ook de vraag op te nemen waarop het antwoord is gegeven. Dat gebeurt als het nodig is om de verklaring goed te begrijpen of als er andere redenen voor zijn, en in elk geval wanneer de verdachte, de getuige, de deskundige of de raadsman daarom vraagt. Antwoorden krijgen betekenis door de vraag: 'ja' betekent iets anders na een open vraag dan na een vraag waarin het antwoord al besloten ligt.

In eigen woorden

Verlangt de verdachte, de getuige, de deskundige of de raadsman dat een opgave in de eigen woorden wordt opgenomen, dan gebeurt dat zoveel mogelijk, voor zover die opgave redelijke grenzen niet overschrijdt. Het proces-verbaal is geen letterlijk transcript, maar wie erop staat dat een bepaalde formulering precies zo wordt opgeschreven, heeft daar recht op binnen redelijke grenzen.

Een voorbeeld. Een getuige zegt: 'ik dacht dat hij het was, want hij droeg zo'n zelfde jas'. Wordt dat samengevat als 'ik zag dat hij het was', dan is er iets wezenlijks verdwenen. De getuige mag vragen zijn eigen formulering op te nemen, en de reden van wetenschap, de jas, hoort er eveneens in te staan.

Wat betrokkenen hiermee kunnen

Wie bij de rechter-commissaris wordt gehoord, kan tijdens het verhoor zeggen dat hij iets anders bedoelde, dat de vraag erbij moet, of dat een zin in zijn eigen woorden moet komen. Dat is geen lastigheid, maar precies wat dit artikel toestaat. Daarna volgt de ondertekening, die artikel 174 Sv regelt.

In de praktijk

Op de zitting wordt vaak uit deze processen-verbaal voorgelezen, soms jaren later, wanneer niemand zich het verhoor nog precies herinnert. Wat er die dag is opgeschreven, is dan wat er geldt. Dat maakt het lezen en corrigeren van het verslag aan het eind van het verhoor een van de weinige momenten waarop een verdachte of getuige rechtstreeks invloed heeft op de inhoud van zijn dossier.