Artikel 5 Sv: De rechtbank Amsterdam als vangnet voor de bevoegdheid

Wijzen de voorgaande bevoegdheidsregels geen rechtbank aan, dan is de rechtbank Amsterdam bevoegd. Dit korte artikel is het sluitstuk van de regeling over de vraag welke rechtbank een strafzaak behandelt: het zorgt ervoor dat een zaak nooit strandt op de vaststelling dat geen enkele rechter bevoegd is.

Wanneer een zaak hierop terugvalt

Dat gebeurt zelden, want de aanknopingspunten van artikel 2 Sv zijn ruim: de plaats van het feit, de woon- of verblijfplaats van de verdachte, de plaats waar hij zich bevindt, zijn laatst bekende adres, en de rechtbank waar al een andere vervolging tegen hem loopt. Blijft daar niets van over — bijvoorbeeld bij een feit dat volledig in het buitenland is gepleegd door iemand die hier geen woon- of verblijfplaats heeft, nooit heeft gehad en zich hier ook niet bevindt — dan wijst deze bepaling de rechtbank Amsterdam aan.

Wat dit artikel niet doet

Het schept geen rechtsmacht. Of de Nederlandse strafwet op een feit van toepassing is, staat in het Wetboek van Strafrecht en wordt door deze bepaling niet uitgebreid. Is er geen rechtsmacht, dan verandert de aanwijzing van de rechtbank Amsterdam daar niets aan. De bepaling zegt evenmin iets over de vraag welke kamer binnen de rechtbank de zaak doet: dat de kantonrechter, de politierechter of een meervoudige kamer oordeelt, hangt af van het feit en van de ernst van de zaak.

Waarom één vaste rechtbank

Een vast adres voorkomt bevoegdheidsdiscussies aan het begin van een zaak en maakt duidelijk waar het openbaar ministerie moet aanbrengen. Amsterdam is in dit wetboek vaker als vaste rechtbank aangewezen, onder meer voor bepaalde feiten die op zee zijn gepleegd. Dat is een praktische keuze, geen oordeel over het gewicht van de zaak.

Een voorbeeld. Iemand wordt verdacht van een misdrijf dat hij volledig in het buitenland heeft gepleegd. Hij heeft in Nederland nooit een woon- of verblijfplaats gehad, bevindt zich hier niet en er loopt tegen hem hier ook geen andere vervolging. Wil het openbaar ministerie hem vervolgen, dan biedt artikel 2 Sv geen enkel aanknopingspunt. De zaak wordt dan aangebracht bij de rechtbank Amsterdam.

In de praktijk

Voor de verdachte betekent het dat hij zijn zaak in Amsterdam moet voeren, ook als hij daar niets mee heeft. Voor een slachtoffer dat zich in de zaak wil voegen, geldt hetzelfde: de zitting vindt daar plaats en stukken worden daar ingediend. Twijfel je of jouw zaak echt onder deze vangnetbepaling valt, leg dat dan aan je advocaat voor; blijkt een van de gewone aanknopingspunten toch te bestaan, dan is niet Amsterdam maar die andere rechtbank bevoegd.