Artikel 182 Sv: De verdachte vraagt zelf om onderzoekshandelingen

Een verdachte hoeft niet af te wachten welk onderzoek het openbaar ministerie laat doen. Wie als verdachte van een strafbaar feit is verhoord, of wie al voor een feit wordt vervolgd, kan de rechter-commissaris zelf vragen onderzoekshandelingen te verrichten. Dit artikel regelt hoe dat verzoek eruitziet en wat ermee gebeurt.

Hoe het verzoek eruitziet

• Schriftelijk. Het verzoek gaat naar de rechter-commissaris in het rechtsgebied waar de vervolging plaatsvindt of waar het verhoor is geweest.
• Met opgave van het feit. Duidelijk moet zijn om welk strafbaar feit het gaat.
• Met de gewenste handelingen. Welk onderzoek moet er precies komen: welke getuige, welk deskundigenonderzoek, welke plaats.
• Met redenen omkleed. Er moet worden uitgelegd waarom dat onderzoek van belang is voor de zaak.

De rechter-commissaris stuurt de officier van justitie onverwijld een afschrift van het verzoek. Die kan schriftelijk zijn zienswijze geven. De rechter-commissaris kan de verdachte over zijn verzoek horen; die mag zich daarbij laten bijstaan door een raadsman, zoals de wet de advocaat noemt. De officier van justitie wordt van tijd en plaats op de hoogte gebracht, mag daarbij aanwezig zijn en opmerkingen maken.

De beslissing

De rechter-commissaris beslist zo spoedig mogelijk, bij een beschikking die met redenen is omkleed en die schriftelijk aan de verdachte en de officier van justitie wordt meegedeeld. Wijst hij het verzoek toe, dan vermeldt de beschikking het feit waarop het onderzoek betrekking heeft en verricht hij de gevraagde handelingen zo spoedig mogelijk.

Bezwaar bij afwijzing

Weigert de rechter-commissaris het gevraagde onderzoek, dan staat daar een rechtsmiddel tegen open: de verdachte kan binnen veertien dagen een bezwaarschrift indienen bij de rechtbank. Die termijn is kort, dus wie het er niet bij wil laten zitten, moet snel handelen. Het bezwaarschrift is de kans om uit te leggen waarom het onderzoek er wél moet komen.

Als de verdachte vastzit

Het zevende lid geeft de rechter-commissaris een eigen bevoegdheid wanneer de verdachte in voorlopige hechtenis is gesteld. Acht hij dat noodzakelijk, dan kan hij uit eigen beweging onderzoekshandelingen verrichten over het feit waarvoor de hechtenis is bevolen. Hij deelt dat onverwijld mee aan de officier van justitie en aan de verdachte, met vermelding van de handelingen en het feit waarop ze zien. Wie vastzit, heeft er immers het meeste belang bij dat het onderzoek voortvarend gebeurt.

Een voorbeeld. Een verdachte zegt dat een camera op de hoek van de straat kan laten zien dat hij er niet was, en dat twee mensen hem die avond elders hebben gezien. Zijn advocaat dient een gemotiveerd verzoek in om die beelden veilig te stellen en de getuigen te horen. Wordt het toegewezen, dan verricht de rechter-commissaris dat onderzoek en komt de uitkomst in het dossier.

In de praktijk

De kwaliteit van de motivering bepaalt vaak de uitkomst. Een verzoek dat alleen zegt dat een getuige 'iets zou kunnen weten' haalt het zelden; een verzoek dat uitlegt welke vraag beantwoord moet worden en waarom dat voor de bewijsvraag uitmaakt, veel eerder. Ook het moment telt: het verzoek hoort in beginsel te zijn gedaan voordat het onderzoek op de zitting begint. Daarna is de weg naar de rechter-commissaris in beginsel gesloten en horen onderzoekswensen thuis bij de rechter die de zaak behandelt. Wachten kost bovendien bewijs: beelden worden gewist en herinneringen vervagen.