Artikel 509d Sv: Gevolgen van de bijzondere berechting voor verschijning en verdediging

Dit artikel bepaalt wat er verandert zodra het gerecht heeft beslist dat een verdachte zijn belangen niet zelf kan behartigen. Vanaf dat moment gelden voor zijn zaak een aantal regels die de wet oorspronkelijk voor jeugdige verdachten heeft geschreven, waaronder de behandeling van de zaak achter gesloten deuren en de plicht om in persoon te verschijnen, wordt de rol van een eventuele curator gelijkgetrokken met die van ouders, en komen de bevoegdheden van de verdachte ook aan zijn raadsman toe. Die regeling loopt door totdat de zaak onherroepelijk is afgedaan.

Hoe lang de regeling doorloopt

Het beginpunt is de beslissing die in artikel 509a Sv is geregeld; het eindpunt is het moment waarop het vonnis of de uitspraak in hoger beroep onherroepelijk wordt. Tussentijds kan het gerecht de beslissing herroepen, bijvoorbeeld omdat de toestand van de verdachte is verbeterd. Gebeurt dat niet, dan beheerst deze titel de hele zaak, ook als die van de rechtbank naar het gerechtshof gaat.

Ouders, voogd en curator

De overgenomen regels spreken over ouders en voogd, omdat ze uit het jeugdstrafrecht komen. Voor een meerderjarige verdachte werkt de wet dat om: die bepalingen gelden alleen als de verdachte een curator heeft, en dan uitsluitend voor die curator. Heeft de verdachte geen curator, dan blijven ze buiten toepassing. Dat betekent onder meer dat oproepingen en mededelingen die anders aan ouders zouden gaan, hier bij de curator terechtkomen.

Verschijnen of verstek

Uit het jeugdstrafrecht komt ook de plicht om in persoon op de zitting te verschijnen. Die plicht kan bij een ernstig zieke of sterk verwarde verdachte juist averechts werken. Blijft hij weg, dan hoeft het gerecht de zaak daarom niet aan te houden en zijn medebrenging te bevelen; het kan meteen verstek verlenen, ambtshalve of op vordering van het openbaar ministerie of op verzoek van de raadsman. Daarvoor gelden twee voorwaarden: het gerecht vindt persoonlijke aanwezigheid niet noodzakelijk en ook niet wenselijk, en de raadsman is verschenen en verzet zich er niet tegen.

In dat geval verleent het gerecht verstek en gaat de behandeling gewoon door. Verstek betekent hier niet dat er niemand voor de verdachte optreedt: de wet zegt uitdrukkelijk dat de raadsman met de verdediging belast blijft. De zaak wordt dus inhoudelijk behandeld met een advocaat die het woord voert, terwijl de verdachte zelf niet in de zaal hoeft te zitten.

De raadsman krijgt dezelfde bevoegdheden

Het sluitstuk is het derde lid: alle bevoegdheden die dit wetboek aan de verdachte geeft, komen na de beslissing steeds mede aan zijn raadsman toe. De advocaat kan dus zelfstandig getuigen opgeven, stukken inzien, verzoeken doen en rechtsmiddelen instellen, zonder dat de verdachte daarvoor een handtekening of een uitdrukkelijke opdracht hoeft te geven. Precies dat maakt de regeling bruikbaar: bij een verdachte die zijn belangen niet kan overzien, zou een bevoegdheid die alleen hijzelf mag uitoefenen een lege huls zijn.

In de praktijk

Voor de betrokkene en zijn familie betekent dit artikel dat de strafzaak doorloopt, maar met extra waarborgen. De advocaat is niet een adviseur op de achtergrond maar de drager van de processuele rechten. Wie als curator of naaste betrokken is, doet er goed aan alles wat over de gezondheidstoestand bekend is met die advocaat te delen, want hij is degene die daarmee op de zitting iets kan doen.