Artikel 543 Sv: Bevelen ter voorkoming van herhaling en de bereidverklaring

Aan het slot van het spoedonderzoek moet de rechter-commissaris kiezen. Ziet hij geen aanleiding voor een maatregel, dan beveelt hij de onmiddellijke invrijheidstelling van de verdachte. Ziet hij die aanleiding wel, dan legt hij voor een bepaalde termijn bevelen op die herhaling of voortzetting van het feit moeten voorkomen. Bij verdenking van een misdrijf kan hij, als bevelen volgens hem niet volstaan, ook meteen de inverzekeringstelling bevelen; dat regelt artikel 545 Sv.

Vrijlaten of bevelen geven

De eerste mogelijkheid is de eenvoudigste: vindt de rechter-commissaris dat er geen grond is voor enige maatregel op grond van artikel 540 Sv, dan komt de verdachte meteen vrij. Daar is geen tussenweg.

Kiest hij wel voor bevelen, dan gelden die voor een termijn die hij zelf bepaalt. Hij vraagt de verdachte daarbij een bereidverklaring: een uitdrukkelijke toezegging dat hij de bevelen zal nakomen. Zo weet iedereen waar hij aan toe is.

Hoe lang de bevelen gelden

De termijn loopt niet onbeperkt door. Hij eindigt van rechtswege zodra het vonnis over het strafbare feit onherroepelijk is geworden. Is bij dat vonnis straf of een maatregel opgelegd, dan eindigt de termijn zodra het vonnis kan worden uitgevoerd. Dat is de logica van de hele titel: deze bevelen overbruggen de periode tot de gewone strafzaak zijn werk doet.

Zekerheidstelling

De rechter-commissaris kan bovendien verlangen dat er zekerheid wordt gesteld voor de nakoming van de bevelen, in de vorm die hij bepaalt. Voor die zekerheidstelling gelden de regels die artikel 80 Sv daarvoor geeft.

Zekerheid stellen geeft de toezegging gewicht: wie zich niet aan de bevelen houdt, riskeert dat wat hij heeft gesteld hem niet zonder meer wordt teruggegeven. Artikel 544 Sv laat zien wat er gebeurt als de bereidverklaring is afgelegd en de zekerheid is gesteld.

De grenzen aan wat bevolen mag worden

Het laatste lid trekt een harde streep. De bevelen mogen de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging niet beperken, en evenmin de staatkundige vrijheid. Er mag dus niet worden bevolen dat iemand een kerk of moskee mijdt vanwege zijn geloof, of dat hij zich onthoudt van politieke uitingen of bijeenkomsten.

Die grens is er niet voor niets. Deze regeling gaat over de openbare orde, en juist bij ordeverstoringen liggen demonstraties, geloofsuitingen en politieke bijeenkomsten dichtbij. De wet zorgt dat die grondrechten buiten schot blijven.

Een voorbeeld. Na ernstige ongeregeldheden rond een sportevenement kan de rechter-commissaris bevelen dat iemand zich gedurende een bepaalde periode niet in de omgeving van het stadion begeeft. Bevelen die hem zouden verbieden naar een politieke bijeenkomst of naar een kerkdienst te gaan, mag hij niet geven.

In de praktijk

Krijgt u zulke bevelen, lees dan precies wat er van u wordt gevraagd en tot wanneer het geldt, voordat u de bereidverklaring aflegt. Uw advocaat kan aanvoeren dat een bevel te ruim is of dat het aan een grondrecht raakt.

Nakomen is belangrijk. Doet u dat niet, dan kunt u opnieuw worden aangehouden en kan de gestelde zekerheid vervallen worden verklaard; dat regelen de artikelen 547 en 548 Sv. Wat er gebeurt als de bereidverklaring uitblijft of de zekerheid niet wordt gesteld, staat in artikel 545 Sv.