Artikel 219b Sv: Zwijgplicht rond het verhoor van een afgeschermde getuige

Bij een afgeschermde getuige gaat de wet een stap verder dan bij andere beschermde verhoren. Dit artikel bepaalt dat wie uit hoofde van zijn ambt of beroep betrokken is bij het verhoor van zo'n getuige, zich verschoont van het beantwoorden van vragen daarover. Er staat niet dat hij dat kan doen, maar dat hij het doet: het is een plicht, geen keuze.

Het verschil met een bevoegdheid

Bij de meeste verschoningsgronden mag de getuige zelf bepalen of hij ervan gebruikmaakt. Een familielid dat wil verklaren, mag verklaren. Hier is dat anders. De betrokken functionaris heeft geen ruimte om af te wegen of hij toch antwoord geeft, ook niet als hij dat zelf wel zou willen. Daarmee wordt voorkomen dat de bescherming afhangt van de opstelling van een individuele ambtenaar.

Waar de plicht op ziet

De plicht geldt voor vragen die zien op het verhoor van de afgeschermde getuige. Wordt dezelfde persoon over iets heel anders gehoord, dan verklaart hij gewoon. Het artikel maakt van hem dus geen getuige die overal het zwijgen toe kan doen; het schermt één specifiek onderdeel af, met de bedoeling dat wat verborgen moet blijven ook verborgen blijft.

Wat dit betekent voor de zaak

Voor het strafproces heeft dit gevolgen. Waar de verdediging op onderdelen geen vragen beantwoord krijgt, blijft de toetsing van een verklaring beperkt. De wet vangt dat elders op met bijzondere procedures rond afgeschermde getuigen, waarin een rechter beoordeelt of en hoe zo'n verklaring in het dossier terechtkomt. In het proces-verbaal blijft zichtbaar dat vragen onbeantwoord zijn gebleven en waarom.

Voor de zittingsrechter is dat het aanknopingspunt. Hij weegt wat een verklaring waard is die op belangrijke punten niet nader kan worden onderzocht, en de verdediging kan daarover gemotiveerd het woord voeren. De regel van dit artikel gaat over zwijgen tijdens het verhoor; hij zegt niets over het gewicht van het bewijs.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een ernstig misdrijf is eerder een afgeschermde getuige gehoord. Een functionaris die daarbij betrokken was, wordt later als getuige opgeroepen. Op vragen over dat verhoor geeft hij geen antwoord, omdat de wet hem dat voorschrijft; op vragen over zijn eigen andere werkzaamheden in de zaak kan hij wel verklaren.

In de praktijk

Voor de verdediging is het zaak vast te stellen waar precies de grens ligt: welke vragen raken aan het afgeschermde verhoor en welke niet. Alles wat buiten die grens valt, blijft gewoon te bevragen. Voor betrokken functionarissen geldt dat zij zich niet hoeven af te vragen of zij mogen zwijgen; de wet bepaalt dat zij dat op dit punt moeten doen. Laat in het proces-verbaal vastleggen welke vraag onbeantwoord bleef, zodat het dossier klopt.