Artikel 126l Sv: Opnemen van vertrouwelijke communicatie met een technisch hulpmiddel

Dit artikel gaat over het heimelijk opnemen van vertrouwelijke communicatie: elke uitwisseling van berichten tussen personen die niet voor anderen bestemd is. Dat is ruimer dan een gesprek in een kamer of een auto; ook een besloten uitwisseling langs elektronische weg valt eronder. Het is een van de zwaarste bevoegdheden in dit wetboek, en de wet omringt hem dan ook met strenge voorwaarden, een rechterlijke machtiging vooraf en een korte termijn. Hier leest u wanneer het mag, wie beslist en hoe lang het bevel geldt.

De voorwaarden

Drie eisen moeten alle drie zijn vervuld. Er moet een verdenking zijn van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, zoals artikel 67 Sv, eerste lid, omschrijft. Dat misdrijf moet door zijn aard, of door de samenhang met andere misdrijven van de verdachte, een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. En het onderzoek moet de inzet dringend vorderen: lichtere middelen moeten tekortschieten of onvoldoende opleveren. Alleen bepaalde opsporingsambtenaren mogen met de uitvoering worden belast.

Betreden van een plaats of een woning

Om het bevel uit te voeren kan een besloten plaats worden betreden zonder toestemming van de rechthebbende; een woning valt daar niet onder. Voor een woning gelden aanvullende eisen: het onderzoek moet dat dringend vorderen én het moet gaan om een misdrijf waarop volgens de wettelijke omschrijving acht jaar gevangenisstraf of meer staat. Verder blijft de Algemene wet op het binnentreden gelden, met uitzondering van één onderdeel dat de wetgever hier opzij heeft gezet.

Wie beslist

De officier van justitie geeft het bevel, maar mag dat pas nadat de rechter-commissaris daarvoor schriftelijk machtiging heeft verleend, op vordering van de officier van justitie. Die machtiging dekt alle onderdelen van het bevel; mag er een woning worden betreden, dan moet dat er uitdrukkelijk in staan. De rechter-commissaris toetst dus niet alleen óf er mag worden opgenomen, maar ook onder welke voorwaarden.

Bij dringende noodzaak mag de rechter-commissaris de machtiging mondeling geven en die binnen drie dagen op schrift stellen. Die uitzondering geldt niet als er een woning wordt betreden: dan is een schriftelijke machtiging vooraf onmisbaar en kan ook het bevel zelf niet mondeling worden gegeven.

De termijn

Het bevel geldt voor ten hoogste vier weken en kan telkens met ten hoogste vier weken worden verlengd. Die termijn is aanzienlijk korter dan bij observatie, wat laat zien hoe ingrijpend de wetgever deze bevoegdheid vindt. Voor wijziging, aanvulling en verlenging is opnieuw een machtiging van de rechter-commissaris nodig. Zodra niet meer aan de voorwaarden wordt voldaan, moet de officier van justitie de uitvoering beëindigen.

Van het opnemen wordt binnen drie dagen een proces-verbaal opgemaakt. Dat is een belangrijke waarborg: het legt vast wat er is gedaan en maakt achteraf controle mogelijk. Het bevel zelf moet onder meer het misdrijf noemen, de verdachte, de onderbouwing van de voorwaarden, ten minste een van de deelnemers aan de communicatie of een omschrijving van de plaats of het vervoermiddel waar het om gaat, en de geldigheidsduur.

Een voorbeeld. In een onderzoek naar een gewelddadige afrekening vordert de officier van justitie een machtiging om gesprekken in een bedrijfsruimte op te nemen. De rechter-commissaris verleent die voor vier weken. Wil de officier van justitie daarna doorgaan, dan moet hij opnieuw langs de rechter-commissaris; blijkt tussentijds dat de verdenking niet standhoudt, dan moet hij meteen stoppen.

In de praktijk

Voor de verdediging zijn het bevel, de machtiging en de processen-verbaal de kern van de controle: klopt de verdenking, is onderbouwd waarom het onderzoek de inzet dringend vorderde, en zijn de termijnen nageleefd? Meent u dat er iets mis is, dan kunt u dat op de terechtzitting aan de orde stellen; artikel 359a Sv bepaalt welke gevolgen de rechter aan een verzuim kan verbinden. Over kennisgeving achteraf en over gesprekken met verschoningsgerechtigden bestaan aparte regels, onder meer in de artikelen 126aa en 126bb Sv.