Artikel 461 Sv: Nader onderzoek vragen ter voorbereiding van een herziening

Een herzieningsaanvraag valt of staat met bewijs van iets nieuws, maar juist dat bewijs ontbreekt vaak nog. Dit artikel biedt daarvoor een oplossing in de zwaarste zaken: de veroordeelde kan de procureur-generaal bij de Hoge Raad vragen eerst onderzoek te laten doen naar de vraag of er een grond voor herziening bestaat.

Voor welke zaken

De mogelijkheid staat niet voor iedereen open. Er gelden twee eisen tegelijk. De veroordeling moet gaan over een feit waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van twaalf jaren of meer is gesteld, en door dat feit moet de rechtsorde ernstig zijn geschokt. Het gaat dus om de zwaarste categorie strafzaken.

Het onderzoek is bovendien gericht: het gaat om de grond van artikel 457 Sv, eerste lid, onder c — het nieuwe gegeven dat de rechter destijds niet kende. Voor de andere herzieningsgronden bestaat deze voorbereidende route niet.

Wat het verzoek moet bevatten

• Schriftelijk en ondertekend door de raadsman. De veroordeelde kan dit verzoek niet zelf indienen.
• Een opgave van de onderzoekshandelingen die volgens hem moeten worden verricht. Een algemene wens dat de zaak nog eens wordt bekeken, is te weinig.
• Een kopie van de uitspraak waarvan hij herziening wil vragen.
• Een motivering. Het verzoek legt uit waarom dit onderzoek nodig is en wat het kan opleveren.

Het verzoek kan er daarnaast toe strekken dat een onderzoeksteam wordt ingesteld, zoals artikel 463 Sv dat regelt. Dat is de zwaardere variant, waarbij het onderzoek niet bij enkele losse handelingen blijft.

Wanneer de procureur-generaal mag afwijzen

Voldoet het verzoek niet aan de eisen van het eerste en tweede lid, dan verklaart de procureur-generaal het niet-ontvankelijk: aan de inhoud komt hij dan niet toe. Is het verzoek wel ontvankelijk, dan mag hij het slechts op twee gronden afwijzen. De eerste is dat er onvoldoende aanwijzingen zijn dat er mogelijk een grond tot herziening is. De tweede is dat het gevraagde onderzoek niet noodzakelijk is. Die begrenzing is belangrijk: buiten deze twee gronden is er voor een afwijzing geen ruimte. De procureur-generaal beslist zo spoedig mogelijk, motiveert zijn beslissing en stuurt die schriftelijk aan degene die het verzoek indiende. Wijst hij het verzoek toe, dan staat in de beslissing welke onderzoekshandelingen worden verricht.

Een voorbeeld. Een man is veroordeeld voor een feit uit de zwaarste categorie. Zijn advocaat wijst erop dat sporenmateriaal destijds niet met de huidige techniek kon worden onderzocht, en vraagt met een concrete opgave van handelingen om onderzoek daarnaar. De procureur-generaal kan dat verzoek alleen afwijzen als er te weinig aanwijzingen zijn voor een herzieningsgrond of als dat onderzoek niet nodig is.

In de praktijk

Deze route kost tijd, maar zij kan het verschil maken tussen een aanvraag met en zonder onderbouwing. Denk daarom vooraf goed na over de vraag welke concrete handeling wat kan opleveren; hoe scherper die opgave, hoe moeilijker het is te oordelen dat het onderzoek niet noodzakelijk is.

Het slotlid verklaart artikel 432a Sv en artikel 457 Sv, tweede lid, van overeenkomstige toepassing. Ook wie van alle rechtsvervolging is ontslagen met oplegging van een vrijheidsbenemende maatregel kan dus om nader onderzoek vragen, en de communicatie verloopt langs de elektronische weg die in cassatiezaken geldt.