Artikel 517 Sv: De rechter die zelf om verschoning verzoekt

Niet alleen partijen kunnen aan de bel trekken over de onpartijdigheid van een rechter; de rechter kan dat ook zelf. Dit artikel geeft hem de mogelijkheid om te verzoeken zich te mogen verschonen: hij vraagt toestemming om de zaak niet te hoeven behandelen, op dezelfde gronden die anders tot wraking zouden leiden.

Op welke gronden

Het artikel knoopt aan bij de gronden van artikel 512 Sv: feiten of omstandigheden waardoor de onpartijdigheid van de rechtspraak schade zou kunnen lijden. De maatstaf is dus dezelfde als bij wraking; alleen de persoon die eraan begint verschilt.

In de praktijk gaat het vaak om iets wat de rechter zelf het beste weet. Hij kent iemand in de zaak, hij heeft eerder in een verwante zaak geoordeeld, of hij heeft een persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp. Door zich te verschonen voorkomt hij dat de zaak later strandt op de vraag of hij wel onbevangen was.

Hoe het verzoek wordt gedaan

Het verzoek is schriftelijk en gemotiveerd: de rechter zet uiteen wat er speelt. Tijdens de terechtzitting mag hij het ook mondeling doen, wat logisch is als de reden zich pas ter zitting aandient — bijvoorbeeld wanneer een getuige binnenkomt die hij persoonlijk kent.

Elk van de rechters die de zaak behandelen kan zo'n verzoek doen. Bij een meervoudige kamer kan dus één van de drie zich verschonen zonder dat de anderen daaraan meedoen.

Gevolg voor de zitting

Wordt het verzoek ter terechtzitting gedaan, dan wordt de zitting geschorst. De behandeling ligt daarmee stil totdat op het verzoek is beslist. Wie beslist en hoe, staat in artikel 518 Sv: een meervoudige kamer waarin de verzoekende rechter geen zitting heeft.

Een voorbeeld. Bij het doornemen van het dossier ziet een rechter dat de aangever een oud-collega is met wie hij jarenlang heeft samengewerkt. Hij dient voorafgaand aan de zitting een schriftelijk, gemotiveerd verzoek in om zich te mogen verschonen. Een andere kamer beslist daarop, en de zaak wordt door een collega behandeld.

Wat het voor u betekent

Voor u als verdachte, slachtoffer of getuige is een verschoning meestal goed nieuws voor de kwaliteit van de behandeling, maar vervelend voor het tempo: de zaak schuift op. Er komt een nieuwe zittingsdatum en de zaak wordt door een kamer in gewijzigde samenstelling behandeld.

U hoeft zelf niets te doen. Anders dan bij wraking is het niet uw verzoek en hoeft u het niet te onderbouwen. De beslissing op het verzoek is gemotiveerd en wordt meegedeeld aan de verdachte, het openbaar ministerie en de rechter zelf. Bent u als slachtoffer of getuige bij de zaak betrokken, dan krijgt u die mededeling niet en merkt u vooral dat een andere rechter de zaak overneemt.

Zit u vast, houd dan met uw advocaat in de gaten wat het uitstel betekent voor de voorlopige hechtenis. Een verschoning schuift de inhoudelijke behandeling op, terwijl de termijnen van de hechtenis hun eigen loop houden en om aparte beslissingen vragen.