Artikel 129 Sv: Poging, voorbereiding en medeplichtigheid vallen onder misdrijf

Dit wetboek knoopt op tal van plaatsen bevoegdheden vast aan het begrip misdrijf: voorlopige hechtenis, aanhouding buiten heterdaad, doorzoeking, bijzondere opsporingsbevoegdheden. Dit artikel maakt duidelijk dat dat begrip ruim moet worden gelezen. Waar het wetboek spreekt van een misdrijf, vallen daaronder ook medeplichtigheid aan dat misdrijf, poging ertoe en voorbereiding ervan.

Wat de drie begrippen inhouden

• Poging. Er is begonnen met de uitvoering van het misdrijf, maar het is niet voltooid. Het Wetboek van Strafrecht bepaalt wanneer daarvan sprake is en welke straf erop staat.
• Voorbereiding. Er zijn handelingen verricht die aan de uitvoering voorafgaan, zoals het verwerven van middelen met het oog op een ernstig misdrijf.

- Medeplichtigheid. Iemand heeft niet zelf het misdrijf gepleegd, maar heeft daarbij geholpen of daartoe middelen verschaft.

Wat dit voor de strafvordering betekent

De gevolgen zijn concreet. Is voor een bevoegdheid vereist dat er een verdenking van een bepaald misdrijf bestaat, dan volstaat ook een verdenking van poging tot dat misdrijf, van voorbereiding ervan of van medeplichtigheid daaraan. Zonder deze bepaling zou telkens moeten worden betoogd dat een poging ook een misdrijf is; het artikel maakt die discussie overbodig.

Dat werkt door bij de zwaarte-eisen die het wetboek stelt. Waar een bevoegdheid openstaat bij een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, gaat het om de omschrijving van dat misdrijf; poging, voorbereiding en medeplichtigheid delen dan in dat regime, ook al kan de straf die uiteindelijk kan worden opgelegd lager uitvallen.

De uitzondering

De regel geldt niet als uit een bepaling het tegendeel volgt. Dat betekent dat de wetgever ergens uitdrukkelijk of onmiskenbaar iets anders kan hebben bedoeld. Bij het lezen van een bepaling is dus steeds de vraag of zij zelf aanleiding geeft om het ruime begrip niet toe te passen. Is dat niet zo, dan geldt de hoofdregel van dit artikel.

Een voorbeeld. Iemand wordt verdacht van voorbereiding van een ernstig misdrijf. Voor de vraag of tegen hem een bevoegdheid mag worden ingezet die openstaat bij dat misdrijf, is de verdenking van voorbereiding voldoende. De officier van justitie hoeft niet af te wachten tot er een voltooid feit ligt.

In de praktijk

Voor een verdachte betekent dit artikel dat hij ook zonder voltooid feit met vergaande bevoegdheden te maken kan krijgen. Wordt u verdacht van een poging of van medeplichtigheid, ga er dan niet van uit dat de wet daar lichter mee omgaat: strafvorderlijk staat het in beginsel op één lijn met het misdrijf zelf.

Voor de verdediging blijft er wel iets te toetsen. De vraag of er werkelijk een verdenking van poging, voorbereiding of medeplichtigheid bestaat, is een inhoudelijke vraag die niet met deze bepaling is beantwoord. Is die verdenking niet met feiten onderbouwd, dan ontbreekt de grondslag voor de ingezette bevoegdheid, en dat kan bij de rechter-commissaris of op de terechtzitting aan de orde worden gesteld.