Artikel 55d Sv: Alcohol- en drugstest bij een aangehouden geweldsverdachte

Geweld wordt vaak gepleegd onder invloed van alcohol of drugs. Dit artikel maakt het mogelijk een aangehouden verdachte van een geweldsmisdrijf te bevelen mee te werken aan een eerste test daarnaar: een blaastest of een onderzoek van speeksel, of een onderzoek van bewegingen, ogen en spraak.

Om welke zaken het gaat

De bevoegdheid geldt niet bij ieder feit. Het moet gaan om iemand die is aangehouden voor een geweldsmisdrijf met twee kenmerken: er is voorlopige hechtenis voor toegelaten, en het is bij algemene maatregel van bestuur aangewezen. Daarnaast noemt de wet de misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht over het door schuld veroorzaken van iemands dood of van zwaar lichamelijk letsel. Er moet bovendien meer zijn dan de aanhouding zelf: het bevel wordt alleen gegeven als uit aanwijzingen blijkt dat de verdachte het geweld onder invloed van alcohol of van een aangewezen ander middel heeft gepleegd. Aan alcohollucht, aan de waarneming van agenten of aan verklaringen van omstanders kan zo'n aanwijzing worden ontleend. Ontbreekt die, dan is er geen grond voor een test. Ook moet het bevel in het belang van het onderzoek zijn.

Wie het bevel geeft

Het bevel komt van de opsporingsambtenaren die in artikel 141 onder a Sv tot en met c worden genoemd. Er is dus geen tussenkomst van de rechter-commissaris nodig en ook geen apart bevel van de officier van justitie; de opsporingsambtenaar beslist ter plaatse of op het bureau. Bij de vervolgstappen ligt dat anders: artikel 55e Sv legt de beslissing over een bloedonderzoek bij de officier van justitie.

Welke onderzoeken

• Bij alcohol: een eerste blaastest, of een test waarbij wordt gekeken naar de motoriek en naar de reactie van ogen en spraak — de wet spreekt van de psychomotorische functies en de oog- en spraakfuncties.
• Bij andere middelen: een onderzoek van speeksel, of hetzelfde onderzoek naar beweging, ogen en spraak.

Welke middelen naast alcohol zijn aangewezen en welke grenswaarden gelden, staat in een algemene maatregel van bestuur; daarin is ook geregeld hoe de onderzoeken worden uitgevoerd. Die grenswaarden zijn nodig, omdat pas boven een bepaalde waarde van een relevante beïnvloeding wordt uitgegaan.

Als meewerken medisch onverstandig is

Tegen een verdachte van wie aannemelijk is dat blazen om bijzondere geneeskundige redenen onwenselijk is, wordt het bevel tot een ademonderzoek niet gericht. Denk aan een ernstige longaandoening of een verwonding aan het gezicht. Die uitzondering staat in de wet zelf; de verdachte hoeft geen ontheffing te vragen, maar het is verstandig zo'n omstandigheid meteen te melden.

Een voorbeeld. Na een vechtpartij voor een café wordt iemand aangehouden voor mishandeling. Agenten ruiken alcohol en getuigen zeggen dat hij zwaar had gedronken. Dat zijn aanwijzingen; er kan hem worden bevolen te blazen. Was er geen enkel signaal van alcohol of drugs, dan bestond die bevoegdheid niet.

Wat dit betekent voor de verdachte

Meewerken is hier verplicht: het gaat om dulden en om een eenvoudige handeling, niet om het afleggen van een verklaring, zodat het zwijgrecht van artikel 29 Sv er niet door wordt aangetast. Weigeren is zelfstandig strafbaar gesteld in het Wetboek van Strafrecht. De uitkomst van deze eerste test is nog geen bewijs van een bepaalde waarde; daarvoor is het vervolgonderzoek van artikel 55e Sv bedoeld.