Artikel 498 Sv: Alsnog onderzoek naar de persoon van de minderjarige verdachte

Blijkt op de zitting dat het beeld van de minderjarige verdachte niet compleet is, dan hoeft de rechter niet af te gaan op wat er toevallig in het dossier zit. Artikel 498 Sv geeft het gerecht de bevoegdheid om alsnog nadere inlichtingen in te winnen bij de raad voor de kinderbescherming, wanneer het een onderzoek naar de persoonlijkheid en de levensomstandigheden van de jongere noodzakelijk vindt.

Waarom dit nodig kan zijn

In jeugdzaken bepaalt niet alleen het feit welke reactie passend is, maar vooral de vraag wat de jongere verder helpt. Daarvoor is inzicht nodig in zijn ontwikkeling, zijn gezin, zijn school of werk en de hulpverlening die loopt. Ontbreekt dat inzicht, dan zou de rechter een straf opleggen zonder te weten of die aansluit.

Het kan zijn dat er nooit een advies is opgesteld, bijvoorbeeld omdat de zaak licht leek. Het kan ook zijn dat er wel een rapport is, maar dat het verouderd is of dat er op de zitting iets naar voren komt wat er niet in staat: een verhuizing, een breuk thuis, een gestopte behandeling.

Wie erover beslist

De beslissing ligt bij het gerecht zelf. Het gaat om zijn eigen oordeel dat onderzoek noodzakelijk is; hij is niet afhankelijk van een verzoek van de officier van justitie of van de verdediging. Wel kunnen beide daarop aandringen, en in de praktijk is een goed onderbouwd verzoek van de advocaat vaak de aanleiding.

Het gerecht kan de inlichtingen inwinnen; het moet dat niet. Vindt de rechter het dossier toereikend, dan kan hij de zaak gewoon afdoen.

Wat het voor de behandeling betekent

Onderzoek kost tijd. In de praktijk betekent een beslissing om nadere inlichtingen te vragen daarom vrijwel altijd dat de behandeling van de zaak wordt aangehouden tot een latere zittingsdag. Dat is voor de jongere niet prettig — de zaak blijft boven zijn hoofd hangen — en voor het slachtoffer evenmin, want ook dat moet dan opnieuw komen.

Daar staat tegenover dat de uitkomst beter wordt. Een rechter die weet dat er begeleiding loopt en dat de jongere weer naar school gaat, kan een straf kiezen die dat niet doorkruist.

In de praktijk

Een voorbeeld: bij de behandeling van een zaak tegen een vijftienjarige blijkt dat het rapport in het dossier ruim een jaar oud is en dateert van vóór een uithuisplaatsing. De rechter houdt de zaak aan en vraagt de raad om een actueel beeld. Op de nieuwe zitting ligt er een advies dat aansluit bij de situatie zoals die nu is.

Voor ouders en jongeren is het praktische punt dat dit artikel ruimte biedt. Klopt het beeld in het dossier niet met de werkelijkheid, zeg dat dan tegen de advocaat vóór de zitting. Die kan de rechter vragen om nadere inlichtingen bij de raad, juist omdat wat in dat rapport staat zwaar meeweegt bij de uiteindelijke beslissing.