Artikel 52 Sv: Staande houden om de identiteit vast te stellen

Elke opsporingsambtenaar mag een verdachte staande houden om vast te stellen wie hij is. Staande houden betekent dat iemand kort wordt tegengehouden om zijn gegevens te controleren. Het is een lichte bevoegdheid, die niet mag worden verward met aanhouden.

Wanneer het mag

De bevoegdheid geldt tegenover de verdachte. Er moet dus een redelijk vermoeden zijn dat de betrokkene zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit; zonder zo'n vermoeden bestaat deze bevoegdheid niet. De aanleiding kan klein zijn, maar hij moet er wel zijn en moet uit feiten en omstandigheden volgen.

Wat er wordt gevraagd

Het vaststellen van de identiteit gebeurt op de manier die de eerste zin van artikel 27a, eerste lid, Sv beschrijft: er wordt gevraagd naar naam, voornamen, geboorteplaats en geboortedatum, naar het adres waarop iemand in de basisregistratie personen staat ingeschreven en naar zijn feitelijke verblijfplaats. Het tonen van een identiteitsbewijs valt niet onder dit artikel zelf. Daarvoor geldt de algemene identificatieplicht: een politieambtenaar kan op grond van artikel 8 van de Politiewet 2012 inzage in een identiteitsbewijs vorderen, en wie daaraan niet voldoet, is strafbaar op grond van artikel 447e Sr.

Verschil met aanhouden

Bij staande houden blijft iemand verder vrij: hij wordt kort tegengehouden voor de controle en kan daarna doorlopen. Hij is wel verplicht dat korte oponthoud te ondergaan; de ambtenaar mag hem zo nodig beletten weg te gaan zolang de controle duurt. Bij aanhouden wordt hij meegenomen voor verhoor en verliest hij zijn vrijheid. Ook is staande houden iets anders dan een verhoor: het gaat om de identiteit, niet om vragen over het feit. Voor vragen over het feit geldt dat de verdachte niet verplicht is te antwoorden en dat hem dat vooraf wordt meegedeeld.

Een voorbeeld. Een agent ziet iemand die past bij de beschrijving van een persoon die kort daarvoor bij een winkeldiefstal betrokken zou zijn geweest. Hij houdt hem staande en vraagt naar zijn gegevens. Blijkt daaruit niets bijzonders en verdwijnt de verdenking, dan is de zaak daarmee klaar.

Wie deze bevoegdheid heeft

De bevoegdheid komt toe aan iedere opsporingsambtenaar, dus niet alleen aan de politie maar ook aan bijvoorbeeld buitengewoon opsporingsambtenaren, binnen de grenzen van hun taak. Wie u tegenover zich hebt en op welke grond hij optreedt, mag u vragen.

In de praktijk

Wordt u staande gehouden, dan moet u het staande houden dulden en op vordering een geldig identiteitsbewijs laten zien; dat weigeren is strafbaar. Ook het noemen van uw gegevens is verstandig: dat is de kern van de controle en het houdt de situatie klein. Onjuiste gegevens verstrekken is een slecht idee, want dat kan zelf een strafbaar feit opleveren. Wilt u weten waarom u wordt gecontroleerd, vraag daar dan naar. Gaat het gesprek daarna over het feit zelf, bedenk dan dat u niet hoeft te antwoorden en dat u om een advocaat kunt vragen.