Artikel 140 Sv: Toezicht van het College van procureurs-generaal op de opsporing

Het openbaar ministerie is één landelijke organisatie met parketten door het hele land. Aan de top staat het College van procureurs-generaal. Dit artikel geeft dat College de taak te waken voor een goede opsporing van de strafbare feiten die bij de rechtbanken en de gerechtshoven terechtkomen, en het middel om dat te doen: het geeft de nodige bevelen aan de hoofden van de parketten.

Waken voor een goede opsporing

De wet gebruikt een ouderwets woord, maar de gedachte is helder: het College let erop dat opsporingsonderzoeken behoorlijk en op de juiste manier gebeuren. Dat toezicht is niet tot algemene lijnen beperkt; ook over een concreet onderzoek kan het College een bevel geven. De behandeling van de zaak zelf blijft wel bij de officier van justitie die haar onder zich heeft.

Dat toezicht is er niet alleen in het belang van de opsporing. Een eenvormige lijn beschermt ook de burger: het voorkomt dat in het ene arrondissement een bevoegdheid ruimhartig wordt ingezet en in het andere terughoudend, en dat vergelijkbare zaken heel verschillend worden afgedaan.

Bevelen aan de hoofden van de parketten

Het instrument is het bevel aan de hoofden van de parketten: de hoofdofficieren van justitie, en ook het hoofd van het ressortsparket waar de advocaten-generaal werken. Zij zijn verplicht zich daaraan te houden. Zo werkt de landelijke lijn door tot in de afzonderlijke parketten en uiteindelijk in de aanwijzingen die officieren van justitie aan de politie geven.

In de praktijk krijgt dit vooral vorm in algemene beleidsregels: welke zaken met voorrang worden opgepakt, hoe bepaalde feiten worden afgedaan, welke straf in beginsel wordt geëist. Die regels binden het openbaar ministerie zelf en zijn openbaar, zodat iedereen kan nagaan volgens welke maatstaven wordt gewerkt.

Wat dit voor u betekent

Voor de burger is dit artikel vooral indirect van belang, maar het is niet zonder waarde. Wie vindt dat zijn zaak niet goed is opgepakt of dat een officier van justitie zich niet aan het eigen beleid heeft gehouden, kan dat aan de orde stellen: bij de behandelend officier, bij het parket, en waar het gaat om een beslissing niet te vervolgen via de klachtprocedure bij het gerechtshof.

Een voorbeeld. Een slachtoffer van een aangifte die maanden blijft liggen, kan het parket aanschrijven met de vraag wat er met de zaak gebeurt. Blijkt dat de afhandeling afwijkt van het beleid dat voor dit type zaken geldt, dan is dat een concreet aanknopingspunt om op terug te komen.

In de praktijk

Verwacht van dit artikel geen individueel rechtsmiddel; het regelt de interne aansturing van het openbaar ministerie. Het draagt het College op te waken voor een goede opsporing en daarover bevelen te geven; de algemene beleidsregels waarmee u in uw zaak te maken krijgt, hebben hun grondslag in de Wet op de rechterlijke organisatie. Uw advocaat kan die regels erbij pakken en nagaan of de aanpak in uw zaak daarmee spoort; een afwijking zonder uitleg is iets waar de rechter naar wil kijken.