Artikel 526 Sv: Verzoek tot regeling van rechtsgebied en schorsing van de vervolging

Bestaat er een geschil over rechtsmacht, dan moet iemand de knoop doorhakken. Dit artikel wijst de weg: de officier van justitie die de vervolging heeft ingesteld en de verdachte kunnen bij de bevoegde rechter een verzoek indienen om het rechtsgebied te regelen. Zodra dat verzoek is doorgegeven, ligt de vervolging stil.

Wie het verzoek kan doen

Twee partijen zijn daartoe bevoegd: elke ambtenaar die de vervolging heeft ingesteld, en de verdachte. Dat de verdachte dit zelf kan, is van belang — u bent dus niet afhankelijk van het initiatief van het openbaar ministerie om uit een patstelling te komen. Het verzoekschrift gaat niet naar een van de rechters tussen wie het geschil bestaat, maar naar de Hoge Raad; alleen in de gevallen die de wet op de rechterlijke organisatie aanwijst, beslist een gerechtshof erover.

Het verzoek moet schriftelijk zijn en met redenen omkleed. U legt dus uit welke rechters bij het geschil betrokken zijn en waarom er volgens u sprake is van een van de gevallen van artikel 525 Sv.

Wat de griffier doet

Na inlevering van het verzoekschrift geeft de griffier onmiddellijk schriftelijk bericht aan de rechters tussen wie het geschil bestaat. Ook de ambtenaren die de vervolging hebben ingesteld en de verdachte krijgen dat bericht, voor zover het verzoek niet van hen afkomstig is. Zo weet iedereen dat de zaak in deze fase zit.

De vervolging ligt stil

Door die kennisgeving wordt de vervolging geschorst. Er wordt dus niet verder geprocedeerd zolang niet vaststaat wie bevoegd is. Die schorsing eindigt zodra de beschikking over het geschil onherroepelijk is: dan is duidelijk welke rechter de zaak doet en kan die verder.

De schorsing legt niet alles plat. Spoedeisende maatregelen kunnen nog worden genomen bij of door de gerechten tussen welke het geschil bestaat. En uitdrukkelijk geldt: elk van de betrokken rechters mag alle maatregelen nemen die met de voorlopige hechtenis te maken hebben. Dat is essentieel, want een verdachte die vastzit, moet ook tijdens een bevoegdheidsgeschil kunnen worden voorgeleid en zijn hechtenis moet kunnen worden getoetst, verlengd, geschorst of opgeheven.

Daarnaast kan de rechter die over het geschil oordeelt, bevelen dat het onderzoek van de rechter-commissaris wordt voortgezet. Zo hoeft lopend onderzoek — het horen van getuigen, het inschakelen van een deskundige — niet stil te vallen enkel omdat er onduidelijkheid is over de bevoegde rechtbank.

Een voorbeeld. Een verdachte krijgt voor hetzelfde feit twee zaken bij twee rechtbanken. Zijn advocaat dient een gemotiveerd verzoekschrift tot regeling van rechtsgebied in. De griffier bericht beide rechtbanken en het openbaar ministerie; de vervolging wordt geschorst. De verdachte zit vast, en elk van de rechters tussen wie het geschil bestaat kan over zijn voorlopige hechtenis beslissen. De al geplande getuigenverhoren bij de rechter-commissaris kunnen alleen doorgaan als de rechter die het geschil beslecht uitdrukkelijk beveelt dat dat onderzoek wordt voortgezet.

In de praktijk

Krijgt u post waaruit blijkt dat twee rechtbanken zich met uw zaak bezighouden, of juist geen van beide, bewaar dan alle stukken en breng ze bij uw advocaat. Voor een goed verzoekschrift moet duidelijk zijn welke uitspraken of beslissingen tegenover elkaar staan.

Weet ook dat de schorsing van de vervolging niet betekent dat u vrijkomt. Zit u vast, dan blijft de voorlopige hechtenis lopen totdat een rechter daar anders over beslist; vraag uw advocaat dat punt apart aan de orde te stellen.