- De rechter-commissaris beëdigt de getuige dat hij de gehele waarheid en niets dan de waarheid zal zeggen.
- Indien een getuige met een psychische stoornis, psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap naar het oordeel van de rechter-commissaris, de betekenis van de eed niet voldoende beseft, of indien de getuige de leeftijd van zestien jaar nog niet heeft bereikt, wordt hij niet beëdigd, maar aangemaand de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zeggen.
- De rechter-commissaris beëdigt de deskundige dat hij naar waarheid en zijn geweten zal verklaren.
- De reden van beëdiging of aanmaning wordt in het proces-verbaal vermeld.
←
Terug 216 · Gevallen waarin de rechter-commissaris moet beëdigen
Verder 217 · Verschoningsrecht van familieleden van de verdachte
→
Artikel 216a Sv: De eed van de getuige en de aanmaning bij jongeren
De eed van de getuige en de aanmaning bij jongeren
Wettekst
Toelichting
Wordt er beëdigd, dan gebeurt dat volgens dit artikel. De rechter-commissaris neemt de getuige de eed af dat hij de gehele waarheid en niets dan de waarheid zal zeggen, en de deskundige dat hij naar waarheid en zijn geweten zal verklaren. Voor twee groepen getuigen geldt een andere weg: zij worden niet beëdigd maar aangemaand.
Wanneer een getuige wordt aangemaand
Dat gebeurt in twee situaties. De eerste: een getuige met een psychische stoornis, een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke handicap beseft naar het oordeel van de rechter-commissaris de betekenis van de eed onvoldoende. De tweede: de getuige heeft de leeftijd van zestien jaar nog niet bereikt. In beide gevallen wordt de getuige aangemaand de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zeggen.
Waarom die uitzondering bestaat
Een eed heeft alleen zin als degene die hem aflegt begrijpt waar hij zich aan bindt. Bij een jong kind of bij iemand die de strekking van de eed niet kan overzien, zou beëdiging een lege vorm zijn, met bovendien het risico van strafrechtelijke gevolgen die niet passen bij het begrip dat iemand van de situatie heeft. De aanmaning zegt in gewone woorden hetzelfde: vertel alles en vertel het naar waarheid.
Aan het gewicht van de verklaring doet dat niet af. Ook de verklaring van een niet-beëdigde getuige kan meewegen bij de beoordeling van de zaak. Wel houdt de rechter er rekening mee onder welke omstandigheden zij tot stand is gekomen, en bij jonge of kwetsbare getuigen worden verhoren in de praktijk met bijzondere zorg ingericht.
Vastleggen waarom
Het vierde lid schrijft voor dat de reden van de beëdiging of de aanmaning in het proces-verbaal wordt vermeld. Daarmee is later controleerbaar welke keuze is gemaakt en waarom. Voor de verdediging en voor de zittingsrechter is dat van belang: uit het verslag blijkt dan of de getuige onder ede stond, en zo niet, op welke grond daarvan is afgezien.
Een voorbeeld. Een veertienjarige heeft gezien hoe zijn oudere broer werd bedreigd. Hij wordt bij de rechter-commissaris gehoord. Omdat hij nog geen zestien is, legt hij geen eed af, maar wordt hij aangemaand alles te vertellen en de waarheid te spreken. In het proces-verbaal komt te staan dat de aanmaning is gedaan en waarom.
In de praktijk
Word je als getuige gehoord, dan hoor je aan het begin of je wordt beëdigd of aangemaand; vraag het na als het je ontgaat, want het maakt uit. Gaat het om een kind of om een kwetsbaar familielid dat wordt opgeroepen, meld dan vooraf wat er speelt, zodat de rechter-commissaris het verhoor daarop kan inrichten. Lees na afloop het proces-verbaal goed door en meld het meteen als er iets verkeerd staat.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Waarom moet gebruik van een kinderverklaring worden gemotiveerd?
Een getuige die nog geen zestien jaar is, wordt niet beedigd maar aangemaand de waarheid te zeggen. De Hoge Raad overweegt dat de rechter zich er daarom rekenschap van moet geven dat zo'n bij de rechter-commissaris afgelegde verklaring niet onder ede is afgelegd, en dat hij het gebruik ervan voor het bewijs moet motiveren juist omdat die waarborg voor de betrouwbaarheid ontbreekt. In deze zaak had het hof voldoende duidelijk gemaakt dat en waarom het de verklaring betrouwbaar achtte. Het beroep is verworpen.
-
Leidt een ontbrekende motivering altijd tot nietigheid?
De wet verbindt nietigheid aan het ontbreken van de bijzondere motivering voor het gebruik van de verklaring van een getuige onder de zestien jaar die alleen is aangemaand. De Hoge Raad oordeelt dat die nietigheid onder omstandigheden buiten toepassing kan blijven, mede omdat zij niet geldt voor een vergelijkbare verklaring die zo'n getuige tegenover de politie heeft afgelegd. Nu de betrouwbaarheid van de verklaring niet gemotiveerd was bestreden, bleef het ontbreken van de motivering hier zonder gevolg en is het beroep verworpen.
-
Wat als een kind als getuige niet is aangemaand?
Een getuige die de leeftijd van zestien jaar nog niet heeft bereikt, wordt niet beedigd maar aangemaand de waarheid te zeggen. Uit het proces-verbaal van de zitting bleek niet dat dat bij twee jonge getuigen was gebeurd, zodat de Hoge Raad aanneemt dat het is nagelaten. Hoewel de wet op dat verzuim geen nietigheid stelt, moet het volgens de Hoge Raad toch nietigheid opleveren, omdat het behoort tot de kern van het strafproces dat getuigen onder ede of belofte worden gehoord of, als zij nog geen zestien zijn, na aanmaning. De uitspraak is vernietigd en de zaak teruggewezen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.