Artikel 473 Sv: Gevangenhouding en opschorting tijdens de herzieningsprocedure

Als een herzieningsaanvraag slaagt en de zaak naar een gerechtshof gaat, valt de grondslag voor de detentie in beginsel weg. Dit artikel geeft de Hoge Raad de mogelijkheid om de gewezen verdachte toch vast te houden zolang de zaak opnieuw wordt behandeld, en om omgekeerd de uitvoering van de oude straf stil te zetten.

Het bevel tot gevangenhouding

Bij de verwijzing kan de Hoge Raad een bevel tot gevangenhouding geven. Dat bevel geldt voor onbepaalde tijd, maar het gerechtshof dat de zaak behandelt kan het schorsen of opheffen. Schorsen betekent dat iemand onder voorwaarden naar buiten mag terwijl het bevel blijft bestaan; opheffen betekent dat het bevel verdwijnt.

Er zit een harde bovengrens op: de gevangenhouding mag nooit langer duren dan het deel van de vrijheidsstraf dat de gewezen verdachte op grond van de oude uitspraak nog moest ondergaan. Wie het grootste deel van zijn straf al had uitgezeten, kan op deze titel dus maar kort worden vastgehouden.

De gewone regels over voorlopige hechtenis zijn hier van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat de bekende waarborgen meelopen: de gronden waarop vrijheidsbeneming mag berusten, de mogelijkheid van schorsing onder voorwaarden en het verzoek om opheffing.

Waar de gevangenhouding wordt uitgevoerd

Was bij de oude uitspraak niet alleen straf maar een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel opgelegd, dan kan het bevel worden uitgevoerd in een inrichting die voor die maatregel is bestemd. De rechtspositie die daarbij hoort blijft onverkort gelden: de regels van de Penitentiaire beginselenwet of van de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden blijven van toepassing. Iemand komt dus niet in een juridisch niemandsland terecht doordat zijn zaak wordt herzien.

Verplichte rechtsbijstand

Heeft de gewezen verdachte tegen wie gevangenhouding is bevolen geen raadsman, dan krijgt hij er een toegewezen: het bestuur van de raad voor rechtsbijstand wijst een advocaat aan, op last van de voorzitter van het hof. Raadsman en advocaat zijn hetzelfde: de wet gebruikt het oudere woord. De achtergrond is duidelijk: wie vastzit terwijl zijn zaak opnieuw wordt onderzocht, hoort niet zonder bijstand te blijven.

De straf stilzetten

Zolang de Hoge Raad nog niet op de herzieningsaanvraag heeft beslist, kan hij op elk moment de tenuitvoerlegging van de onherroepelijke uitspraak opschorten. Dat is bedoeld voor gevallen waarin het onverdedigbaar wordt om een straf te laten doorlopen terwijl er serieuze twijfel is ontstaan over de veroordeling.

Neem een veroordeelde die een lange gevangenisstraf uitzit. Nieuw onderzoeksmateriaal leidt tot een gegronde herzieningsaanvraag en de zaak wordt naar een hof verwezen. De Hoge Raad beveelt gevangenhouding omdat de verdenking van een ernstig feit blijft bestaan. Het hof beoordeelt vervolgens of het bevel geschorst kan worden, bijvoorbeeld onder de voorwaarde dat de betrokkene op elke zitting verschijnt.

In de praktijk

Voor wie vastzit is dit het artikel dat bepaalt of de herziening ook meteen vrijheid oplevert. Dat is niet automatisch zo, maar de beslissing daarover ligt wel steeds bij een rechter, met een raadsman aan de zijde van de betrokkene en met een duidelijke bovengrens aan de duur.