Op verzoek van de verdachte of het openbaar ministerie kan elk van de rechters die een zaak behandelen, worden gewraakt op grond van feiten of omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden.
←
Terug 511i · Het vervallen van de ontnemingsuitspraak bij vrijspraak
Verder 513 · Hoe en wanneer u een wrakingsverzoek indient
→
Artikel 512 Sv: Wraking van een rechter in uw strafzaak
Wraking van een rechter in uw strafzaak
Wettekst
Toelichting
Twijfelt u eraan of de rechter die uw zaak behandelt wel onbevooroordeeld naar u kijkt, dan kunt u hem laten wraken. Dit artikel opent die mogelijkheid: de verdachte en het openbaar ministerie kunnen elk van de rechters die de zaak behandelen wraken, wanneer er feiten of omstandigheden zijn die de onpartijdigheid van de rechtspraak in gevaar kunnen brengen.
Waarop een wraking berust
De maatstaf is niet dat u moet bewijzen dat de rechter daadwerkelijk vooringenomen is. Het gaat erom of er iets concreets aan te wijzen valt waardoor zijn onpartijdigheid schade kan lijden. Dat kan gaan om de persoon van de rechter, om zijn band met iemand in de zaak, of om iets wat hij tijdens de behandeling heeft gezegd of gedaan.
Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad wordt een rechter uit hoofde van zijn aanstelling vermoed onpartijdig te zijn. Dat vermoeden wijkt alleen bij uitzonderlijke omstandigheden die zwaarwegende aanwijzingen opleveren dat de rechter jegens de verdachte vooringenomen is, of dat de vrees daarvoor objectief gerechtvaardigd is. De lat ligt dus hoog. Ook de uiterlijke schijn telt mee: rechtspraak moet niet alleen onpartijdig zijn, maar ook zo overkomen op wie voor de rechter staat. Een enkele beslissing die u niet zint, is daarvoor onvoldoende — een rechter die verzoeken afwijst, doet gewoon zijn werk.
Wie kan wraken en wie niet
Het artikel noemt twee verzoekers: de verdachte en het openbaar ministerie. In de praktijk dient de raadsman het verzoek namens de verdachte in, of doet de verdachte het zelf ter zitting. Andere procesdeelnemers, zoals een getuige, een deskundige of een slachtoffer dat zich als benadeelde partij heeft gevoegd, worden in de wet niet genoemd. Toch komt het voor dat een verzoek van zo iemand wel in behandeling wordt genomen: onpartijdige rechtspraak is een beginsel dat verder reikt dan de kring die dit artikel opsomt.
Welke rechters kunnen worden gewraakt
Het gaat om elk van de rechters die de zaak behandelen. Bij een meervoudige kamer wraakt u dus een rechter afzonderlijk, en zo nodig meer van hen, telkens met een eigen reden per rechter; de kamer als zodanig kan niet worden gewraakt. De regeling geldt voor de zittingsrechter, maar bijvoorbeeld ook voor rechters die in raadkamer over uw voorlopige hechtenis beslissen.
Een wraking is niet bedoeld om een onwelgevallige rechter te ruilen voor een andere, en ook niet om tijd te winnen. Een verzoek dat daarop neerkomt, loopt vast: artikel 515 Sv laat toe dat een kennelijk ongegrond verzoek zonder zitting wordt afgedaan, en bij misbruik kan een volgend verzoek buiten behandeling blijven.
Een voorbeeld. Op de zitting blijkt dat de voorzitter jarenlang in dezelfde straat woonde als het slachtoffer en hem persoonlijk kent. De verdediging wraakt hem. Een ander voorbeeld: de rechter merkt halverwege het onderzoek op dat hij de verklaring van de verdachte hoe dan ook ongeloofwaardig vindt. Ook dat kan aanleiding zijn, omdat hij daarmee de indruk wekt zijn oordeel al klaar te hebben.
In de praktijk
Merkt u tijdens de behandeling iets op dat u de indruk geeft dat de rechter niet onbevangen is, bespreek dat dan meteen met uw advocaat. De vervolgartikelen stellen strakke eisen: artikel 513 Sv verlangt dat u het verzoek doet zodra u de reden kent en dat u alle redenen tegelijk aanvoert, en artikel 515 Sv regelt de behandeling door een andere kamer.
Houd er rekening mee dat een wraking de zaak stillegt en dus vertraagt. Dat kan lonen wanneer u echt reden hebt om aan de onbevangenheid van de rechter te twijfelen, maar het is geen middel dat u lichtvaardig inzet.
Omgekeerd geldt: laat u een wraking achterwege terwijl u de reden al kende, dan kunt u later in cassatie in de regel niet meer met succes klagen dat de rechter niet onpartijdig was.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Kan de motivering van een beslissing grond voor wraking zijn?
De Hoge Raad beslist in het belang van de wet dat een beslissing van de rechter zelf nooit een grond voor wraking kan opleveren: wraking is geen vervangend rechtsmiddel. Hetzelfde geldt voor de manier waarop die beslissing is gemotiveerd, ook als de wrakingskamer die motivering onjuist, onbegrijpelijk of te kort vindt of als een motivering helemaal ontbreekt. Alleen wanneer de gebruikte woorden, naar objectieve maatstaven en gelet op alle omstandigheden, niet anders kunnen worden opgevat dan als teken dat de rechter vooringenomen is, kan wraking volgen. De Hoge Raad vernietigde de beschikking van de wrakingskamer in het belang van de wet.
-
Wie kan worden gewraakt: wat is een zaak behandelen?
Uitgangspunt is dat een gewraakte rechter niet oordeelt over zijn eigen wraking en dat het verzoek wordt behandeld door een meervoudige kamer waarin hij geen zitting heeft. De Hoge Raad oordeelt in het belang van de wet dat een redelijke wetsuitleg meebrengt dat bij een opeenstapeling van verzoeken, waarbij eerst de zittingsrechter en daarna de wrakingskamer wordt gewraakt, die kamer bij evident misbruik van recht het verzoek tegen haar eigen leden buiten behandeling kan laten zonder de zaak aan een andere kamer over te dragen. Het voorschrift over de onafhankelijke kamer geldt immers alleen voor verzoeken die werkelijk wrakingsverzoeken zijn. Het beroep werd verworpen.
-
Kan een rechter die alleen meeberaadslaagt worden gewraakt?
De wrakingskamer van de Hoge Raad oordeelt dat een raadsheer die niet tot de behandelende combinatie behoort maar wel aan de beraadslaging in raadkamer deelneemt, zich toch met de zaak bemoeit en daarom kan worden gewraakt; op dit punt wijkt zij uitdrukkelijk af van haar eigen eerdere rechtspraak. Tegelijk beperkt de wettelijke wrakingsgrond zich tot de onpartijdigheid van de rechter. Klachten dat de rechter niet onafhankelijk zou zijn of dat de samenstelling van het college geen wettelijke basis heeft, kunnen dus geen wrakingsgrond zijn; die horen in de hoofdzaak aan de orde te komen. Het verzoek werd afgewezen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.