Artikel 54 Sv: Aanhouding buiten heterdaad op bevel van de officier van justitie

Buiten het geval van heterdaad mag een verdachte niet zomaar worden aangehouden. Dit artikel bepaalt dat daarvoor in beginsel een bevel van de officier van justitie nodig is, en dat het moet gaan om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Ook regelt het wat er geldt als dat bevel niet kan worden afgewacht.

De hoofdregel

De opsporingsambtenaar houdt aan op bevel van de officier van justitie, om de verdachte zo snel mogelijk voor te geleiden aan de hulpofficier van justitie of de officier van justitie. Voorwaarde is dat het gaat om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten; welke misdrijven dat zijn, staat in artikel 67 Sv. Voor lichtere feiten bestaat deze bevoegdheid dus niet.

Mondeling of schriftelijk bevel

De officier van justitie kan het bevel mondeling of schriftelijk geven. Geeft hij het mondeling, dan wordt dat later in het proces-verbaal vermeld. Zo blijft achteraf controleerbaar wie de beslissing heeft genomen en wanneer. Dat is van belang, want de rechtmatigheid van de aanhouding kan later op de zitting aan de orde komen.

Als het bevel niet kan worden afgewacht

De wet houdt rekening met spoed en werkt met een trapje:

• de hulpofficier van justitie mag beslissen als het bevel van de officier van justitie niet kan worden afgewacht; hij meldt de aanhouding daarna onmiddellijk aan de officier van justitie;
• de opsporingsambtenaar zelf mag aanhouden als ook het bevel van de hulpofficier niet kan worden afgewacht, opnieuw met de plicht de verdachte zo snel mogelijk voor te geleiden.

Deze uitzonderingen zijn bedoeld voor situaties waarin uitstel het aanhouden onmogelijk zou maken. Zij zijn niet de hoofdregel: dat er spoed was, moet uit het dossier blijken.

Een voorbeeld. Een verdachte van een overval wordt na onderzoek geïdentificeerd. De officier van justitie geeft het bevel hem aan te houden. Wordt hij toevallig eerder aangetroffen en is er geen tijd om te overleggen, dan kan de hulpofficier of de opsporingsambtenaar zelf beslissen, waarna dat meteen wordt gemeld en vastgelegd.

Buitenlandse ambtenaren

Het laatste lid regelt dat een ambtenaar in dienst van een andere staat in Nederland buiten heterdaad kan aanhouden, voor zover een verdrag daarin voorziet. Hij moet de aangehoudene dan behandelen zoals dit wetboek voorschrijft: de verdachte gaat zo snel mogelijk naar de plaats voor verhoor om te worden voorgeleid.

In de praktijk

Voor de verdachte is de vraag wie de aanhouding heeft bevolen en op welke grond, een punt dat in de stukken terug te vinden hoort te zijn. Klopt daar iets niet, dan kan dat op de zitting worden opgeworpen. Verder gelden vanaf de aanhouding de gewone rechten: horen waarvan u wordt verdacht, zwijgrecht, en het recht een advocaat te spreken voordat het verhoor begint.