Artikel 198 Sv: Duur en verlenging van het verblijf ter observatie

Wie ter observatie in een instelling verblijft, zit daar niet vrijwillig en niet voor onbepaalde tijd. Dit artikel regelt drie dingen: het verblijf geldt als voorlopige hechtenis, het is aan een maximumduur gebonden, en het kan onder voorwaarden worden verlengd of juist eerder worden beëindigd. Daarmee vult het artikel het observatiebevel van artikel 196 Sv aan.

Het verblijf telt als voorlopige hechtenis

De tijd in de instelling is geen aparte vorm van vrijheidsbeneming naast het voorarrest, maar valt daaronder. Dat heeft gevolgen: de regels over voorlopige hechtenis blijven gelden, en de tijd die de verdachte daar doorbrengt telt op dezelfde manier mee als tijd in een huis van bewaring. Moet de verdachte in vrijheid worden gesteld, bijvoorbeeld omdat de voorlopige hechtenis eindigt, dan eindigt daarmee ook het verblijf in de instelling.

De termijn

Het verblijf mag niet langer duren dan zeven weken. De rechter-commissaris kan het bevel eenmaal verlengen met ten hoogste zeven weken. Het initiatief daarvoor kan van hemzelf komen, van de officier van justitie die daartoe vordert, of van de verdachte die daarom verzoekt. Eenmaal is hier ook echt eenmaal: na die verlenging biedt dit artikel geen ruimte meer om het verblijf op deze grond voort te zetten.

Verlenging met dezelfde waarborgen

Op een verlenging is artikel 197 Sv van overeenkomstige toepassing. Ook het verlengingsbevel moet dus met redenen zijn omkleed, de verdachte moet worden gehoord of behoorlijk worden opgeroepen, de beslissing wordt betekend en daartegen kan binnen drie dagen hoger beroep bij de rechtbank worden ingesteld. Eén ding hoeft niet opnieuw: het oordeel van deskundigen kan bij een verlenging achterwege blijven, omdat het onderzoek dan al loopt.

Eerder beëindigen

De rechter-commissaris kan te allen tijde bevelen dat het verblijf in de instelling eindigt. Ook dat kan uit eigen beweging, op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de verdachte. Blijkt onderweg dat de observatie niets meer oplevert of dat de toestand van de verdachte zich ertegen verzet, dan hoeft de maximumtermijn niet te worden uitgezeten.

Welke instellingen verdachten voor observatie kunnen opnemen, bepaalt de verdachte of de rechter-commissaris niet zelf: de minister wijst die instellingen aan. Overbrenging kan dus alleen naar een instelling die daarvoor is aangewezen.

Een voorbeeld. Een verdachte wordt ter observatie overgebracht. Na enkele weken meldt de instelling dat het onderzoek meer tijd vraagt omdat de verdachte pas laat begon mee te werken. De rechter-commissaris kan het bevel dan eenmaal verlengen; de verdachte wordt daarover gehoord en kan tegen de verlenging in hoger beroep gaan.

In de praktijk

Voor de verdachte en zijn familie is vooral de rekensom van belang: de observatie duurt hoogstens zeven weken en kan één keer met ten hoogste zeven weken worden verlengd, en al die tijd loopt als voorlopige hechtenis door. Verzoek om beëindiging is altijd mogelijk en kost geen termijn. Tegen een verlenging is de termijn juist kort, dus schakel bij een verlengingsbevel meteen een advocaat in.