- De ambtenaren, met de opsporing van strafbare feiten belast, maken ten spoedigste proces-verbaal op van het door hen opgespoorde strafbare feit of van hetgeen door hen tot opsporing is verricht of bevonden.
- Het opmaken van proces-verbaal kan onder verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie achterwege worden gelaten.
←
Terug 151i · Onderzoek of de besmetting werkelijk is overgedragen
Verder 153 · Vorm en ondertekening van het proces-verbaal
→
Artikel 152 Sv: De plicht om proces-verbaal op te maken
De plicht om proces-verbaal op te maken
Wettekst
Toelichting
Alles wat in een strafzaak gebeurt, moet later te controleren zijn. Daarom schrijft dit artikel voor dat opsporingsambtenaren ten spoedigste proces-verbaal opmaken van het strafbare feit dat zij hebben opgespoord en van wat zij tot opsporing hebben verricht of bevonden. Het proces-verbaal is daarmee de ruggengraat van het dossier.
Wat er moet worden vastgelegd
De plicht ziet op twee dingen tegelijk. Ten eerste het feit zelf: wat is er geconstateerd. Ten tweede het onderzoek: wat is er gedaan, wat is aangetroffen en wat is waargenomen. Ook handelingen die niets opleveren horen daarbij, want ook dat is informatie waar de rechter en de verdediging iets aan hebben.
Ten spoedigste betekent zo snel als redelijkerwijs kan. Dat is geen loze eis: hoe langer het duurt, hoe meer details vervagen. Een proces-verbaal dat weken later uit het geheugen wordt opgeschreven, is minder betrouwbaar dan een verslag dat kort na de waarneming is gemaakt, en dat kan op de zitting een punt worden.
Waarom dit voor u belangrijk is
Het proces-verbaal bepaalt in belangrijke mate het beeld dat de rechter van uw zaak krijgt. Wat er niet in staat, bestaat in de praktijk vaak niet: een opmerking die u ter plaatse maakte, een omstandigheid die u noemde, een getuige die u aanwees. Vraag daarom altijd of wat u zegt ook wordt opgenomen.
Wanneer het achterwege mag blijven
Het tweede lid maakt een uitzondering: onder verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie kan het opmaken van proces-verbaal achterwege blijven. Dat is bedoeld voor situaties waarin vastlegging geen redelijk doel dient, bijvoorbeeld bij een melding die na een korte controle nergens toe leidt.
Die uitzondering is niet bedoeld om ongemakkelijke bevindingen buiten het dossier te houden. Wat van belang kan zijn voor de beslissingen van de rechter, hoort in het dossier; die maatstaf staat in artikel 149a Sv en werkt hier door.
Een voorbeeld. Bij een aanhouding zegt de aangehoudene direct dat een omstander alles heeft gezien. Wordt dat niet in het proces-verbaal vermeld, dan is die getuige maanden later vrijwel niet meer te achterhalen. Wordt het wel vermeld, dan kan de verdediging om een verhoor vragen.
In de praktijk
Vraag na een verhoor om uw verklaring voorgelezen te krijgen of zelf te lezen voordat u tekent, en laat correcties aanbrengen als iets niet klopt; u bent niet verplicht te tekenen. Noteer zelf zo snel mogelijk wat er is gebeurd, met tijdstippen en namen. Ontbreekt in het dossier een verslag van iets wat wel is gebeurd, dan kan uw advocaat vragen dat alsnog een proces-verbaal wordt opgemaakt of dat de betrokken ambtenaar als getuige wordt gehoord.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Geldt de verbaliseringsplicht ook in het buitenland?
De regels over de plicht van opsporingsambtenaren om op te schrijven wat zij hebben gedaan en bevonden, gelden volgens de Hoge Raad ook voor wat Nederlandse opsporingsambtenaren in het buitenland hebben verricht of bevonden. Een proces-verbaal mag alleen uitblijven als wat is verricht of bevonden redelijkerwijs niet van belang kan zijn voor een beslissing van de rechter; belangen van derden of van het onderzoek zijn daarvoor op zichzelf geen grond. Ook voor de fase vóór het opsporingsonderzoek moet in enige vorm verslag worden gelegd. De wet verbindt geen gevolgen aan het niet naleven van dit artikel; het is aan de rechter om te beslissen of hij daaraan iets verbindt.
-
Wat moet een opsporingsambtenaar in zijn proces-verbaal zetten?
Ook onder de huidige regeling mag een opsporingsambtenaar het opmaken van een proces-verbaal alleen achterwege laten als wat hij tot opsporing heeft verricht of bevonden redelijkerwijs niet van belang kan zijn voor enige beslissing van de rechter. Hetzelfde geldt wanneer hij wel een proces-verbaal opmaakt: hij mag alleen die verrichtingen en bevindingen weglaten die redelijkerwijs niet van belang kunnen zijn. Omdat het bij de aanhouding gebruikte geweld wel van belang kon zijn, achtte de Hoge Raad het oordeel dat de verbaliseringsplicht niet was geschonden niet zonder meer begrijpelijk. Tot cassatie leidde dat niet, omdat de wet geen gevolgen verbindt aan niet-naleving en het geweld via een later gevoegd stuk toch bekend is geworden. Het beroep werd verworpen.
-
Moet toestemming voor onderzoek in het proces-verbaal staan?
Verricht een opsporingsambtenaar onderzoek op basis van toestemming van de betrokkene, dan moet hij volgens de Hoge Raad op grond van het eerste lid van dit artikel een proces-verbaal opmaken van wat hij tot opsporing heeft gedaan. Dat proces-verbaal moet vermelden op welke manier die toestemming is gegeven. Verdergaande vormvereisten voor onderzoek op basis van toestemming moet de rechter niet zelf ontwikkelen, nu de wetgever daarover voorstellen heeft gedaan. Het beroep werd verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.