Artikel 126aa Sv: Wat er van bijzondere opsporingsbevoegdheden in het dossier komt

Bijzondere opsporingsbevoegdheden leveren vaak veel materiaal op: processen-verbaal, opnamen, gegevensbestanden. Dit artikel bepaalt wat daarvan in het strafdossier terechtkomt, wat juist moet worden vernietigd, wanneer voeging plaatsvindt en wat de verdachte kan doen als hij vindt dat er iets ontbreekt. Het is daarmee een van de belangrijkste bepalingen voor de verdediging in zaken waarin is getapt, geobserveerd of gegevens zijn gevorderd.

Wat wordt gevoegd

Bij de processtukken horen de processen-verbaal en de overige voorwerpen waaruit gegevens kunnen worden afgeleid, voor zover zij van betekenis zijn voor het onderzoek in de zaak; de officier van justitie zorgt daarvoor. Twee dingen zitten in die maatstaf. Het gaat niet alleen om papier: ook dragers met opnamen of bestanden vallen eronder. En beslissend is de betekenis voor de zaak, niet de vraag of het materiaal de verdachte belast of juist ontlast.

De voeging vindt plaats zodra het belang van het onderzoek dat toelaat. Zolang het onderzoek loopt, kan die openbaarmaking dus worden uitgesteld, maar het is geen blanco cheque: zodra het onderzoeksbelang zich niet meer verzet, moet het materiaal erbij.

Gesprekken met een verschoningsgerechtigde

Het tweede lid bevat een van de sterkste waarborgen van dit wetboek. Bevat het materiaal mededelingen die zijn gedaan door of aan iemand die zich als getuige op zijn verschoningsrecht zou kunnen beroepen, dan wordt dat materiaal vernietigd. Denk aan het contact tussen een verdachte en zijn advocaat, of aan wat een arts of geestelijke in vertrouwen is verteld; de artikelen 218 en 218a Sv regelen wie zich kan verschonen. Nadere voorschriften over die vernietiging staan in een algemene maatregel van bestuur.

Voor andere mededelingen van of aan zo iemand geldt een tussenvorm: die mogen alleen bij de processtukken worden gevoegd nadat de rechter-commissaris daarvoor toestemming heeft gegeven. Een advocaat kan immers ook over praktische zaken bellen die niets met zijn beroepsgeheim te maken hebben; de rechter-commissaris beoordeelt dan of voeging toelaatbaar is.

Als er niets wordt gevoegd

Is van een toegepaste bevoegdheid geen enkel proces-verbaal aan het dossier toegevoegd, dan moet in de stukken toch worden vermeld dát de bevoegdheid is gebruikt. Zo blijft zichtbaar wat er in het onderzoek is gebeurd, ook als het niets bruikbaars heeft opgeleverd. Alleen als op grond van artikel 149b Sv ook die melding achterwege blijft, geldt die verplichting niet.

Zelf om voeging vragen

Het vijfde lid geeft de verdachte en zijn raadsman een eigen instrument: zij kunnen de officier van justitie schriftelijk verzoeken bepaalde, door hen aangeduide processen-verbaal of voorwerpen alsnog bij de stukken te voegen. Dat verzoek moet concreet zijn; een algemene vraag om 'alles' voldoet niet aan de eis dat het gaat om aangeduide stukken.

Wijst de officier van justitie het verzoek af, dan is dat niet het eindpunt. De verdediging kan ook een verzoek tot voeging doen op grond van artikel 34 Sv; wil de officier van justitie dat weigeren, dan heeft hij daarvoor een machtiging van de rechter-commissaris nodig. Op de terechtzitting kan de verdediging bovendien de zittingsrechter vragen de stukken alsnog bij het dossier te laten voegen; die beslist daar zelf over.

Een voorbeeld. In een zaak waarin maanden is getapt zit in het dossier een selectie uitgewerkte gesprekken. De verdediging meent dat een gesprek uit dezelfde periode een ontlastende verklaring bevat. Zij duidt dat gesprek zo precies mogelijk aan, met datum en tijdstip, en verzoekt schriftelijk om voeging. Gesprekken met de advocaat van de verdachte horen daarentegen juist niet in het dossier: die moeten zijn vernietigd.

In de praktijk

Voor de verdachte betekent dit artikel dat het dossier geen willekeurige selectie mag zijn. Loop met uw advocaat na welke bevoegdheden zijn toegepast, of daarvan iets is gevoegd of anders melding is gemaakt, en of er gesprekken met verschoningsgerechtigden tussen zitten die er niet in horen.

Levert dat vragen op, dan zijn er twee wegen: het schriftelijke verzoek aan de officier van justitie, en het aan de orde stellen op de terechtzitting. Mededelingen die onder het verschoningsrecht vallen, mogen volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad niet in het strafproces worden gebruikt, ook niet als zij ten onrechte niet zijn vernietigd. Bij ander materiaal dat ontbreekt of te laat is gevoegd, beoordeelt de rechter welk gevolg daaraan moet worden verbonden.