Artikel 151da Sv: DNA-onderzoek naar verwantschap

DNA kan ook worden gebruikt om vast te stellen of twee mensen familie van elkaar zijn. Dat kan een onderzoek verder helpen wanneer een spoor zelf geen treffer oplevert, maar wel lijkt te wijzen op een verwant van iemand die al bekend is. Dit artikel maakt zulk verwantschapsonderzoek mogelijk en begrenst het scherp.

Wanneer het mag

Het onderzoek is voorbehouden aan de zwaarste zaken. Er moet verdenking zijn van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving acht jaar gevangenisstraf of meer staat, of van een van de misdrijven die de wet daarnaast met name noemt in het Wetboek van Strafrecht. Buiten die categorieën is verwantschapsonderzoek niet toegestaan.

Het verbod om genetische gegevens te verwerken staat er niet aan in de weg: het artikel maakt daarop uitdrukkelijk een uitzondering voor onderzoek dat op verwantschap is gericht en dat in het belang van het onderzoek wordt verricht.

Wie beslist

De officier van justitie kan het onderzoek bevelen. Wordt het verricht met behulp van DNA-profielen die al eerder op grond van dit wetboek of een andere wet zijn verwerkt, dan is er meer nodig: een schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris, die deze verleent op vordering van de officier van justitie. Juist het doorzoeken van bestaande bestanden raakt ook mensen die zelf nergens van worden verdacht, en daarom is er een rechterlijke toets.

Celmateriaal van anderen

Materiaal dat op grond van dit wetboek of een andere wet is afgenomen voor het bepalen en verwerken van een DNA-profiel, mag voor verwantschapsonderzoek worden gebruikt. Bij een derde geldt de hoofdregel van vrijwilligheid: afname en gebruik kunnen alleen met zijn schriftelijke toestemming.

Daarop bestaat één uitzondering, die ziet op een minderjarige derde van wie wordt vermoed dat hij het slachtoffer is van bepaalde ernstige misdrijven die het Wetboek van Strafrecht noemt. In dat geval kan celmateriaal worden afgenomen en gebruikt op bevel van de officier van justitie, en alleen na schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris.

Als verwantschap toevallig blijkt

Levert een gewoon vergelijkend DNA-onderzoek onbedoeld een aanwijzing voor verwantschap op, dan mag de officier van justitie dat resultaat in het opsporingsonderzoek gebruiken. Nadere regels over de uitvoering kunnen bij algemene maatregel van bestuur worden gesteld.

Een voorbeeld. Bij een zeer ernstig misdrijf levert een spoor geen treffer op. Wel blijkt uit onderzoek dat het profiel sterk lijkt op dat van iemand die al in de bestanden voorkomt. Voor het gericht doorzoeken van die bestanden op verwantschap moet de officier van justitie eerst een machtiging van de rechter-commissaris vorderen.

In de praktijk

Voor betrokkenen is vooral van belang dat een uitkomst over verwantschap niemand tot dader maakt: zij wijst hooguit een richting aan die verder onderzoek vergt. Wordt u benaderd om als derde materiaal af te staan, dan mag u dat weigeren; alleen in het genoemde uitzonderingsgeval geldt iets anders. Komt verwantschapsonderzoek in uw dossier voor, laat uw advocaat dan nagaan of het feit onder de vereiste categorie viel en of de machtiging aanwezig is waar de wet die eist.