Artikel 186a Sv: De raadsman bij het verhoor door de rechter-commissaris

De advocaat van de verdachte, die de wet raadsman noemt, mag bij de verhoren van de rechter-commissaris aanwezig zijn. Dat recht heeft hij uit zichzelf; alleen als het belang van het onderzoek zich daartegen verzet, kan het worden geweigerd. Daarnaast kan de rechter-commissaris ook de verdachte zelf gelegenheid geven bij het verhoor van een getuige of deskundige te zijn, als hij dat in het belang van het onderzoek wenselijk vindt.

Waarom aanwezigheid zoveel uitmaakt

Een verklaring die is afgelegd zonder dat de verdediging vragen kon stellen, is minder waard dan een verklaring die van twee kanten is bevraagd. Bij de rechter-commissaris kan de raadsman doorvragen op wat een getuige precies heeft waargenomen, van welke afstand, bij welk licht en hoe zeker hij is. Dat is vaak het enige moment waarop dat kan, want lang niet elke getuige komt later ook nog op de zitting.

De uitzondering

De raadsman kan worden geweerd als het belang van het onderzoek zijn aanwezigheid verbiedt. Dat is een uitzondering die uitleg vergt en die niet zomaar mag worden ingeroepen; het uitgangspunt is juist dat hij erbij is. Wordt hij geweerd, dan is dat een omstandigheid die later meeweegt bij de vraag hoeveel gewicht de verklaring in het bewijs kan krijgen.

De verdachte zelf

Voor de verdachte ligt het anders. Hij heeft geen eigen recht om bij het verhoor van een getuige te zijn; de rechter-commissaris kan hem die gelegenheid geven wanneer dat in het belang van het onderzoek wenselijk is. Die terughoudendheid heeft een reden: de aanwezigheid van de verdachte kan een getuige beïnvloeden of belasten, zeker als die getuige tegelijk het slachtoffer is.

Dezelfde spelregels als voor de officier van justitie

De regels die voor de officier van justitie gelden, gelden ook voor de raadsman en de verdachte. Het verhoor hoeft niet te wachten tot het hun uitkomt: het onderzoek mag door hun aanwezigheid niet worden opgehouden. En net als de officier van justitie kunnen zij vragen opgeven die zij gesteld willen zien. De rechter-commissaris beslist of hij die vragen overneemt.

Een voorbeeld. Een belastende getuige wordt gehoord terwijl de zaak nog bij de rechter-commissaris ligt. De raadsman is erbij en vraagt door op het tijdstip en op wat de getuige eerder aan de politie vertelde. De antwoorden komen in het proces-verbaal en zijn later op de zitting bruikbaar, ook als de getuige dan niet meer verschijnt.

Heeft de verdachte geen raadsman terwijl die het verhoor wel zou mogen bijwonen, dan zorgt artikel 187a Sv ervoor dat er een wordt aangewezen. Zo blijft het niet bij een recht op papier voor wie zelf geen advocaat heeft geregeld.

In de praktijk

Krijgt een verdachte bericht dat er bij de rechter-commissaris een getuige wordt gehoord, dan is dat het moment om contact op te nemen met zijn advocaat. Voorbereiding is alles: welke vragen moeten er beslist worden gesteld, welke tegenstrijdigheden zitten er in het dossier, en welke punten kunnen later niet meer worden rechtgezet.