Artikel 479 Sv: Gevolgen van gratie voor de straf na herziening

Soms is een straf al geheel of gedeeltelijk kwijtgescholden voordat de zaak wordt herzien. Dit artikel zorgt ervoor dat de herzieningsprocedure die kwijtschelding niet ongedaan maakt: wat via gratie is weggevallen, komt niet terug.

Wat gratie is

Gratie is de bevoegdheid om een opgelegde straf of maatregel kwijt te schelden, te verminderen of te wijzigen. Het is geen rechterlijke beslissing over schuld, maar een beslissing over de uitvoering van de straf. De veroordeling zelf blijft daarbij overeind; alleen wat er nog moet worden uitgevoerd verandert.

Volledige kwijtschelding

Is de straf of maatregel bij wege van gratie al kwijtgescholden, dan kan bij de uitspraak in herziening geen straf worden opgelegd. De rechter beoordeelt de zaak dus wel opnieuw, maar de strafoplegging blijft achterwege. Dat is een logisch sluitstuk: het zou onbegrijpelijk zijn als iemand die van zijn straf was bevrijd, die straf via een herziening alsnog zou moeten ondergaan.

Gedeeltelijke gratie

Is de straf door gratie gewijzigd of verminderd, dan geldt de gewijzigde of verminderde straf als bovengrens. De nieuwe straf mag daar niet bovenuit gaan. Het referentiepunt is dus niet de straf die de rechter destijds oplegde, maar de straf zoals die na de gratie feitelijk nog gold.

Deze regel loopt in het verlengde van het verbod om na herziening zwaarder te straffen. Samen zorgen ze ervoor dat de uitkomst van een herziening voor de gewezen verdachte nooit ongunstiger is dan de situatie waarin hij verkeerde toen hij de aanvraag deed.

Een voorbeeld

Iemand is veroordeeld tot een gevangenisstraf. Wegens ernstige ziekte wordt hem gratie verleend en wordt de straf teruggebracht. Jaren later leidt nieuw onderzoeksmateriaal tot een gegronde herzieningsaanvraag. Het gerechtshof behandelt de zaak opnieuw en komt tot een veroordeling voor een lichter feit. De straf die het hof oplegt kan dan niet hoger uitvallen dan de straf zoals die na de gratie nog resteerde.

In de praktijk

Voor de gewezen verdachte betekent dit artikel dat een lopende of afgeronde gratieprocedure geen beletsel is om herziening te vragen. Het een sluit het ander niet uit, en de eerder verkregen verlichting blijft behouden.

Wel is het goed te beseffen dat gratie en herziening iets heel verschillends doen. Gratie verandert alleen wat er van de straf overblijft; herziening kan de veroordeling zelf uit de wereld helpen. Wie zijn onschuld wil laten vaststellen, heeft dus niets aan gratie, en wie alleen de last van de straf wil verlichten, hoeft niet de zware weg van de herziening te bewandelen.

In de meeste zaken zal dit artikel geen rol spelen, omdat gratie zeldzaam is. Speelt het wel, dan is de werking eenvoudig: de rechter rekent verder vanaf de straf zoals die na de gratie luidde, en nooit vanaf de oorspronkelijke.