Artikel 268 Sv: Samenstelling van de rechtbank die de zaak behandelt

Wie zit er op de zitting achter de tafel? Dit artikel geeft het antwoord. Strafzaken worden behandeld en beslist door een meervoudige kamer, behalve in de gevallen waarin de wet iets anders bepaalt. Daarnaast staat er een verbod in dat voor de onpartijdigheid van groot belang is.

Meervoudig, tenzij

Meervoudig betekent dat meerdere rechters samen oordelen. Dat is de hoofdregel, omdat een beslissing die vrijheid en goede naam raakt niet van één persoon zou moeten afhangen. De wet kent uitzonderingen, bijvoorbeeld voor eenvoudiger zaken die door één rechter worden gedaan; welke dat zijn, staat elders in de wet.

De rechter-commissaris blijft erbuiten

De rechter die als rechter-commissaris enig onderzoek in de zaak heeft verricht, neemt geen deel aan het onderzoek op de zitting. Doet hij dat toch, dan is dat op straffe van nietigheid. Er is één uitzondering, namelijk het geval dat artikel 316 Sv mogelijk maakt.

Waarom dat verbod er is

Een rechter-commissaris heeft in het onderzoek beslissingen genomen: hij heeft getuigen gehoord, machtigingen verleend of onderzoek gelast. Hij heeft zich daardoor al een beeld gevormd en heeft soms informatie gezien die niet in het dossier terechtkomt. Wie later over schuld en straf oordeelt, hoort met een open blik naar de zaak te kijken. Deze bepaling maakt van die scheiding een harde regel, met nietigheid als sanctie.

Wie er verder aan tafel zit

Behalve de rechters en de griffier neemt niemand plaats aan de tafel van de rechtbank. Dat klinkt als een detail over meubilair, maar het is een zichtbaar teken van de verhoudingen in de zaal: de officier van justitie en de verdediging zitten aan hun eigen tafel, niet bij de rechters. Zo is voor iedereen te zien dat de rechtbank apart staat van de partijen.

Een voorbeeld. In een zaak heeft een rechter als rechter-commissaris twee getuigen gehoord. Als diezelfde zaak op zitting komt, kan hij daar niet in de meervoudige kamer plaatsnemen. Gebeurt dat toch, dan kleeft daaraan nietigheid en kan de behandeling niet in stand blijven.

In de praktijk

Voor de verdachte is dit vooral een waarborg op de achtergrond. Toch is het de moeite waard om bij aanvang van de zitting te horen wie de rechters zijn, en om het aan uw advocaat te melden als u een naam herkent uit een eerdere fase van het onderzoek. Dat is precies het soort punt dat aan het begin van de zitting aan de orde hoort te komen en niet achteraf.