Artikel 131a Sv: Horen en verhoren via videoconferentie

Waar dit wetboek de bevoegdheid geeft iemand te horen, te verhoren of te ondervragen, mag dat ook op afstand gebeuren. Dit artikel stelt videoconferentie gelijk met een verhoor waarbij iedereen fysiek aanwezig is, mits er een directe verbinding met beeld en geluid tot stand komt tussen de betrokken personen. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen gevallen worden aangewezen waarin dat niet is toegestaan.

Wat de wet vereist

De eis van een directe beeld- en geluidsverbinding is wezenlijk. Het moet gaan om een live verbinding waarbij de betrokkenen elkaar kunnen zien en horen; een telefoongesprek of een opname voldoet niet. Alleen dan kan degene die het verhoor leidt beoordelen hoe iemand reageert, en kan de ondervraagde de vragen goed volgen.

Wie beslist

De beslissing ligt bij degene die de leiding heeft: de voorzitter van het college, de rechter, de rechter-commissaris of de ambtenaar die het horen leidt. Hij weegt daarbij het belang van het onderzoek. Voordat hij beslist, moet hij de te horen persoon of diens raadsman de gelegenheid geven zijn mening te geven, en in voorkomende gevallen ook de officier van justitie.

Dat hoorrecht is de belangrijkste waarborg van dit artikel. Wie meent dat een verhoor op afstand in zijn geval niet passend is, bijvoorbeeld omdat het om een kwetsbare getuige gaat of omdat er veel documenten moeten worden besproken, kan dat vooraf naar voren brengen. De beslisser moet die opvatting meewegen.

Geen apart rechtsmiddel

Tegen de beslissing om videoconferentie te gebruiken staat geen afzonderlijk rechtsmiddel open. U kunt daar dus niet los tegen opkomen. Dat betekent niet dat er geen enkele controle is: gaat er iets mis, bijvoorbeeld doordat de verbinding zo gebrekkig is dat het verhoor niet goed verloopt, dan kan dat als onderdeel van de zaak aan de rechter worden voorgelegd. Het bezwaar loopt dan mee in de beoordeling van de zaak zelf.

Eisen aan de techniek

Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld over de eisen waaraan de techniek moet voldoen, onder meer met het oog op de onschendbaarheid van wat is vastgelegd, en over de controle op de naleving van die eisen. Wordt van een verhoor op afstand een opname gemaakt, dan moet die dus betrouwbaar zijn en niet ongemerkt kunnen worden gewijzigd.

Een voorbeeld. Een getuige woont in het buitenland en reizen is voor hem bezwaarlijk. De rechter-commissaris kan besluiten hem via een beeldverbinding te horen. Voordat hij dat besluit, krijgen de getuige zelf of diens raadsman, en waar dat aan de orde is de officier van justitie, de gelegenheid te zeggen wat zij van een verhoor op afstand vinden. Vindt de verdediging het van belang de getuige in de zittingszaal te zien, dan moet zij dat naar voren brengen bij haar verzoek om het verhoor; het hoorrecht van het tweede lid is niet voor haar geschreven.

In de praktijk

Wordt u zelf via een verbinding gehoord, let dan op de praktische kant. Zorg dat u ongestoord zit, dat u de anderen goed kunt verstaan en dat duidelijk is wie er allemaal meekijken. Verstaat u iets niet, zeg dat dan meteen; een verhoor dat half wordt gevolgd, levert een proces-verbaal op dat later moeilijk te corrigeren is.

Voor de verdediging is het zinvol de mening over de vorm van het verhoor tijdig en gemotiveerd kenbaar te maken, juist omdat er achteraf geen apart rechtsmiddel is. Ontstaan er tijdens het verhoor problemen met beeld of geluid, laat dat dan in het proces-verbaal vastleggen. Dat is later het enige aanknopingspunt om de betrouwbaarheid van de verklaring ter discussie te stellen.