Artikel 28 Sv: Recht van de verdachte op bijstand door een raadsman

De verdachte heeft het recht zich te laten bijstaan door een raadsman. Raadsman en advocaat zijn hetzelfde: de wet gebruikt het ene woord, in het dagelijks spraakgebruik zegt iedereen het andere. Dit artikel is de kern van de rechtsbijstand in het strafproces. Het geeft het recht zelf, regelt hoe die advocaat er komt, wanneer er meer dan één kan zijn, dat u contact met hem moet kunnen leggen en dat er een tolk bij kan zitten.

Waarom dit recht er is

Tegenover de verdachte staat een overheid met politie, een officier van justitie en een dossier. De verdachte kent de regels meestal niet, staat onder spanning en overziet de gevolgen van zijn keuzes niet. Een advocaat herstelt dat evenwicht: hij legt uit wat er speelt, adviseert over verklaren of zwijgen, leest de stukken, dient verzoeken in en voert het woord op de zitting. Zonder die bijstand is een eerlijk proces in veel zaken niet goed denkbaar.

Gekozen of aangewezen

Er zijn twee wegen. U kiest zelf een advocaat, of er wordt er een aangewezen langs de weg die de wet daarvoor kent; bij aanhouding loopt dat via de raad voor rechtsbijstand, zoals artikel 28b Sv beschrijft. Wie de kosten niet kan dragen, kan in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand, waarbij de overheid het grootste deel betaalt. In veel zaken waarin iemand vastzit, is die bijstand kosteloos.

Meer dan één raadsman

In bijzondere gevallen kan op een gemotiveerd verzoek van de verdachte meer dan één raadsman worden aangewezen. Dat is bedoeld voor zaken die dat echt vragen: een omvangrijk dossier, een langlopende zaak, of een zaak waarin verschillende specialismen nodig zijn. U moet dat verzoek dus onderbouwen; het is geen kwestie van voorkeur.

Contact met uw advocaat

Telkens wanneer de verdachte erom vraagt, moet hem zoveel mogelijk de gelegenheid worden gegeven om contact met zijn raadsman op te nemen. Dat geldt niet alleen aan het begin van de zaak, maar steeds opnieuw: voor een verhoor, na een beslissing over vasthouden, bij het ontvangen van stukken. Voor de verdachte die de Nederlandse taal niet of onvoldoende spreekt, geldt bovendien dat hij voor het contact met zijn advocaat een tolk kan inschakelen. Het oproepen van die tolk is de verantwoordelijkheid van de advocaat.

Een voorbeeld. Iemand die is aangehouden krijgt te horen dat een advocaat is aangewezen. Hij spreekt hem kort voor het eerste verhoor en bespreekt wat hij wel en niet wil verklaren. De dag erna, als blijkt dat hij langer vast blijft zitten, vraagt hij opnieuw om contact. Ook dan hoort hem dat mogelijk te worden gemaakt.

In de praktijk

Zeg vanaf het eerste moment duidelijk dat u een advocaat wilt spreken, en noem een naam als u die hebt. Vraag om een gesprek voordat u verklaart, en vraag opnieuw om contact als er iets verandert in uw zaak. Spreekt u de taal niet goed, laat dat dan meteen weten, zodat er een tolk kan worden geregeld voor het overleg met uw advocaat. Wilt u van dit recht afzien, lees dan eerst artikel 28a Sv: daarvoor gelden eisen, en u kunt op die keuze terugkomen.