Artikel 138a Sv: Wat DNA-onderzoek in het strafproces inhoudt

DNA-onderzoek is in strafzaken een krachtig middel, maar celmateriaal bevat veel meer informatie dan alleen een profiel waarmee je sporen kunt vergelijken. Daarom omschrijft dit artikel nauwkeurig wat in dit wetboek met DNA-onderzoek wordt bedoeld. Het woordje dat de wet gebruikt is veelzeggend: het onderzoek mag uitsluitend op de genoemde doelen zijn gericht.

De drie toegestane doelen

Het eerste doel is het vergelijken van DNA-profielen. Dat is de klassieke toepassing: een spoor van een plaats delict wordt vergeleken met het profiel van een verdachte of met profielen die al zijn opgeslagen.

Het tweede doel is het vaststellen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken, maar alleen van een onbekende verdachte of een onbekend slachtoffer. Als er geen enkel spoor naar een persoon leidt, kan onderzoek naar zulke kenmerken het opsporingsonderzoek een richting geven of helpen een overledene te identificeren. Bij iemand die al bekend is, heeft dat geen zin en is het dus niet toegestaan.

Het derde doel is het vaststellen van verwantschap: is er een familieband tussen de persoon van wie het materiaal komt en iemand anders? Dat kan van belang zijn bij identificatie en bij zaken waarin de familielijn iets zegt over de herkomst van een spoor.

Wat er dus niet mag

Alles wat buiten die drie doelen valt, is geen DNA-onderzoek in de zin van dit wetboek en mag dus niet onder die noemer plaatsvinden. Celmateriaal dat in een strafzaak is afgenomen, mag niet worden gebruikt om te achterhalen of iemand aanleg heeft voor een ziekte of wat zijn medische toekomst is. Die begrenzing beschermt de lichamelijke integriteit en de persoonlijke levenssfeer van iedereen van wie materiaal wordt afgenomen, verdachte of niet.

Waar de bevoegdheden staan

Dit artikel zegt alleen wát DNA-onderzoek is; wanneer het mag en wie het beveelt, staat elders. De officier van justitie kan onderzoek bevelen, en onder strengere voorwaarden kan celmateriaal ook tegen de wil van een verdachte worden afgenomen; die regelingen staan onder meer in de artikelen 151a en 151b Sv en, tijdens het onderzoek door de rechter-commissaris, in de artikelen die daarover gaan. Voor veroordeelden bestaat een eigen wet, de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden.

Een voorbeeld. Bij een woninginbraak wordt op een gebroken ruit een bloedspoor gevonden. Uit dat spoor wordt een profiel gemaakt en vergeleken met de databank. Levert dat niets op, dan kan onderzoek naar uiterlijk waarneembare kenmerken van de onbekende dader worden gedaan. Wordt de verdachte later bekend, dan vervalt de grond voor dat laatste onderzoek: bij hem gaat het weer om vergelijking.

In de praktijk

Wordt u gevraagd mee te werken aan afname van celmateriaal, dan mag u weten met welk doel dat gebeurt en op welke grondslag. Vraag daarnaar en laat het opnemen in het proces-verbaal. Vermoedt u dat het materiaal voor iets anders is gebruikt dan de wet toestaat, leg dat dan via uw advocaat voor aan de rechter; onrechtmatig verkregen onderzoeksresultaten kunnen gevolgen hebben voor het bewijs.