- Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit.
- Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wie de vervolging is gericht.
- De aan de verdachte toekomende rechten komen tevens toe aan de ambtenaar die in de uitoefening van zijn functie geweld heeft gebruikt en ten aanzien van welk geweldgebruik een feitenonderzoek als bedoeld in artikel 511a is ingesteld en de veroordeelde tegen wie een strafrechtelijk financieel onderzoek is ingesteld of te wiens aanzien op een vordering van het openbaar ministerie als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht niet onherroepelijk is beslist.
- De verdachte die de Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst, is bevoegd zich te laten bijstaan door een tolk.
←
Terug 25 · Het proces-verbaal van het onderzoek in de raadkamer
Verder 27a · Vaststellen van de identiteit van de verdachte
→
Artikel 27 Sv: Wanneer iemand verdachte is
Wanneer iemand verdachte is
Wettekst
Toelichting
Dit artikel bepaalt wie in een strafzaak verdachte is. Dat is geen etiket maar een juridische status: zodra je verdachte bent, gelden er rechten die je anders niet hebt. Tegelijk opent die status de weg naar bevoegdheden die de wet in veel gevallen alleen tegen een verdachte toestaat, zoals aanhouding en inverzekeringstelling. Dat is geen absolute grens: een aantal opsporingsbevoegdheden mag ook worden ingezet tegen mensen die zelf geen verdachte zijn. De wet kent twee momenten: voordat de vervolging is begonnen, en daarna.
Een redelijk vermoeden van schuld
Vóór de vervolging is verdachte degene over wie uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Elk woord telt daarin. Het moet gaan om feiten of omstandigheden: iets wat je kunt benoemen en later kunt controleren, zoals een waarneming, een aangifte, een camerabeeld of een geur. Een onderbuikgevoel, een vaag signaal of het enkele feit dat iemand in een bepaalde buurt komt, is niet genoeg.
Redelijk betekent dat het vermoeden objectief moet zijn: een buitenstaander moet kunnen begrijpen waarom juist deze persoon met dit feit in verband wordt gebracht. Tegelijk is de drempel laag: bewijs is niet nodig, want het onderzoek moet juist nog beginnen. In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat de rechter achteraf toetst wat de opsporingsambtenaar op dat moment wist, en niet wat later is gebleken.
Zodra de vervolging is begonnen
Vanaf het moment dat de vervolging loopt, is de maatstaf anders: dan is verdachte degene tegen wie die vervolging is gericht. De verdenking hoeft dan niet telkens opnieuw te worden gemotiveerd; het openbaar ministerie heeft de zaak aan de rechter voorgelegd of anderszins een vervolgingsbeslissing genomen, bijvoorbeeld door te dagvaarden. Wie zich in die fase bevindt, blijft verdachte zolang de vervolging tegen hem is gericht; komt aan die vervolging een einde, dan eindigt daarmee ook zijn status van verdachte.
Wat de status betekent
Aan de status hangt een pakket rechten. Je hoeft niet mee te werken aan je eigen veroordeling: artikel 29 Sv bepaalt dat je niet tot antwoorden verplicht bent en dat je dat vóór het verhoor te horen krijgt. Je hebt recht op bijstand van een raadsman, zoals artikel 28 Sv regelt. Voordat je wordt verhoord, moet je weten waarvan je wordt verdacht en welke rechten je hebt; dat staat in artikel 27c Sv. En je mag de processtukken inzien, op de manier die de artikelen 30 tot en met 34 Sv voorschrijven.
Beheers je het Nederlands niet of onvoldoende, dan mag je je laten bijstaan door een tolk. Dat recht staat in het vierde lid: wie de taal niet volgt, kan van de andere rechten geen zinnig gebruik maken. Meld daarom meteen dat je een tolk nodig hebt.
Twee bijzondere gevallen
Het derde lid geeft de rechten van de verdachte ook aan twee andere groepen. Ten eerste aan de ambtenaar die in de uitoefening van zijn functie geweld heeft gebruikt en naar wiens geweldgebruik een feitenonderzoek als bedoeld in artikel 511a Sv loopt. Hij is formeel geen verdachte, maar wordt bevraagd over iets wat strafbaar kán zijn, en krijgt daarom dezelfde bescherming. Ten tweede aan de veroordeelde tegen wie een strafrechtelijk financieel onderzoek is ingesteld, of over wie nog niet onherroepelijk is beslist op een ontnemingsvordering van het openbaar ministerie; die vordering is geregeld in het Wetboek van Strafrecht.
Een voorbeeld. De politie ziet iemand 's nachts wegrennen bij een gebouw waar net een ruit is ingeslagen. Dat zijn concrete feiten en omstandigheden waaruit een redelijk vermoeden kan voortvloeien; hij mag dan als verdachte worden aangehouden. Rent dezelfde persoon overdag hard door een winkelstraat zonder dat er iets is gebeurd, dan is er niets waaruit een verdenking volgt en is hij geen verdachte.
In de praktijk
Vraag bij elk contact met de politie of je als getuige of als verdachte wordt gehoord. Dat verschil is groot: een getuige is in beginsel verplicht om bij de rechter naar waarheid te verklaren, een verdachte hoeft niets te zeggen en heeft recht op een advocaat. Word je als verdachte aangemerkt, dan hoor je te horen waarvan je precies wordt verdacht. Noteer wat je is verteld en wanneer, en bespreek dat met je advocaat voordat je inhoudelijk verklaart.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Blijft de verdenking bestaan als later niets blijkt?
De Hoge Raad oordeelt dat van een redelijk vermoeden van schuld, zoals artikel 27 Sv dat eist, ook sprake kan zijn geweest als bij nader onderzoek blijkt dat de betrokkene het feit niet heeft begaan, of dat wat hem werd verweten volgens de wet helemaal geen strafbaar feit is. Dat latere onderzoeksresultaat doet dus niet af aan het bestaan van de verdenking op het eerdere moment. Het beroep werd verworpen.
-
Wanneer is voor observatie een bevel nodig?
De Hoge Raad stelt voorop dat kortdurende en naar plaats beperkte observaties waarvoor geen bijzondere machtiging is gegeven, hun grondslag kunnen vinden in de algemene taakomschrijving van opsporingsambtenaren. Dat nog geen verdenking in de zin van artikel 27 Sv bestaat, maakt zulke observaties daarom niet onrechtmatig. Ontstaat mede door die observaties wel een verdenking en worden daarna verdergaande opsporingsbevoegdheden toegepast, dan moeten de observaties tot het voorbereidend onderzoek worden gerekend. Het beroep werd verworpen.
-
Kan iemand verdachte zijn voordat een feit vaststaat?
De Hoge Raad overweegt dat het redelijk vermoeden van artikel 27 lid 1 Sv twee dingen betreft: dat een strafbaar feit wordt of is begaan, en dat een bepaalde persoon daarbij betrokken is. Ook als nog niet vaststaat dat er een strafbaar feit plaatsvindt of heeft plaatsgevonden, kan er dus een redelijk vermoeden van schuld zijn en daarmee een verhoorsituatie. Het hof had dat miskend door te eisen dat het feit al was geconstateerd; de klacht was terecht maar leidde bij gebrek aan belang niet tot cassatie en het beroep werd verworpen.
-
Welke rechten heeft de betrokkene in een ontnemingszaak?
De rechten die de verdachte toekomen, komen ook toe aan degene tegen wie een vordering tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel loopt. Daaruit volgt dat ook in de ontnemingsprocedure voor hem een raadsman moet worden aangewezen als hij er geen heeft en hoger beroep is ingesteld tegen het eindvonnis, terwijl in de samenhangende strafzaak voorlopige hechtenis is bevolen. Is dat niet gebeurd en is er ook geen advocaat voor hem opgetreden, dan mocht het hof de zaak niet op de zitting behandelen en evenmin het onderzoek sluiten en uitspraak doen. De Hoge Raad vernietigde de uitspraak en wees de zaak terug naar het hof.
-
Wanneer mag de politie iemand staande houden?
Voor een rechtmatige uitoefening van de bediening bij de staandehouding van iemand die als verdachte wordt aangemerkt, is volgens de Hoge Raad in ieder geval nodig dat tegen die persoon een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat als bedoeld in artikel 27 Sv. Of daaraan is voldaan, moet worden beoordeeld aan de hand van wat op het moment van de staandehouding bekend was. Het oordeel van het hof dat dat vermoeden bestond, vond de Hoge Raad zonder nadere vaststellingen niet begrijpelijk; de uitspraak werd op dit punt vernietigd en de zaak teruggewezen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.