Artikel 551 Sv: Uitlevering vorderen en toegang bij bepaalde ernstige misdrijven

Dit artikel geeft opsporingsambtenaren een bijzondere bevoegdheid bij een beperkte groep zware misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht: zij mogen vorderen dat voorwerpen worden uitgeleverd om ze in beslag te nemen, en zij hebben toegang tot plaatsen waar zulke feiten redelijkerwijs worden vermoed te worden begaan. Het is een aanvulling op de gewone regels over inbeslagneming.

Bij welke feiten

De wet somt de betrokken misdrijven met name op. Het gaat onder meer om misdrijven tegen de veiligheid van de staat, het schenden van staatsgeheimen, ernstige zedenmisdrijven en mensenhandel. Buiten die opsomming geldt dit artikel niet; dan moet worden teruggevallen op de algemene bevoegdheden tot inbeslagneming. Er moet bovendien een verdenking van zo'n feit zijn, niet slechts een vermoeden dat er iets niet klopt.

Wat de vordering inhoudt

De opsporingsambtenaar kan vorderen dat voor inbeslagneming vatbare voorwerpen worden afgegeven, en die daarna in beslag nemen. De bevoegdheid is doelgebonden: de vordering mag alleen worden gedaan om verbeurdverklaring of onttrekking aan het verkeer mogelijk te maken. Dat zijn maatregelen die de rechter later kan opleggen, bijvoorbeeld ten aanzien van voorwerpen die met het misdrijf zijn verdiend of die gevaarlijk zijn om in omloop te laten.

Voor brieven geldt een extra begrenzing: de eis uit artikel 96a Sv werkt hier door, zodat een brief alleen kan worden gevorderd als hij van de verdachte afkomstig of voor hem bestemd is, op hem betrekking heeft, het voorwerp van het strafbare feit uitmaakt of tot het begaan daarvan heeft gediend. Voor andere geschriften stelt de wet die eis niet. Op twee punten gaat dit artikel juist verder dan de algemene regeling van artikel 96a Sv: het is niet beperkt tot misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en de vordering mag hier ook aan de verdachte zelf worden gedaan.

Wie de bevoegdheid heeft

De bevoegdheid komt toe aan de ambtenaren die de wet in artikel 141 Sv aanwijst: officieren van justitie, politieambtenaren die zijn aangesteld voor de uitvoering van de politietaak, aangewezen militairen van de Koninklijke Marechaussee en opsporingsambtenaren van de bijzondere opsporingsdiensten. Een buitengewoon opsporingsambtenaar valt daar dus niet onder.

Toegang, en niet meer dan dat

Het tweede lid geeft toegang tot alle plaatsen waar redelijkerwijs kan worden vermoed dat zo'n misdrijf wordt begaan. Toegang is niet hetzelfde als doorzoeken: het gaat om binnenkomen en rondkijken, niet om stelselmatig onderzoek van kasten en gegevensdragers. Voor een woning zonder toestemming van de bewoner gelden bovendien de eisen van de Algemene wet op het binnentreden, zoals een machtiging en verslaglegging achteraf.

Een voorbeeld: bij een verdenking van mensenhandel op een bedrijfsterrein gaan opsporingsambtenaren naar binnen en vorderen zij afgifte van voorwerpen waarvan de rechter later de onttrekking aan het verkeer kan uitspreken. Wat wordt meegenomen, komt op een lijst en de beslagene krijgt daarvan bericht.

In de praktijk

Wie met zo'n vordering te maken krijgt, kan vragen op welke verdenking zij berust en waarvoor de voorwerpen worden meegenomen; dat hoort te worden vastgelegd. Bent u het niet eens met het beslag, dan loopt de weg via een klaagschrift bij de rechtbank, dat ook door een derde kan worden ingediend die eigenaar is van het voorwerp.