Artikel 511aa Sv: Bevoegdheden in het feitenonderzoek naar geweldgebruik

Een feitenonderzoek naar geweldgebruik door een ambtenaar heeft alleen zin als er ook echt onderzoek kan worden gedaan. Dit artikel wijst aan welke bevoegdheden uit dit wetboek daarbij mogen worden gebruikt, wie ze mag uitoefenen en onder welke drie voorwaarden dat is toegestaan. Het is daarmee de motor onder de regeling van artikel 511a Sv, en tegelijk de rem erop.

Welke bevoegdheden beschikbaar zijn

De officier van justitie kan een reeks gewone opsporingsbevoegdheden inzetten, en waar de wet dat aangeeft mag een hulpofficier of een opsporingsambtenaar dat. Het gaat onder meer om het veiligstellen van voorwerpen, het betreden van plaatsen, het vastleggen van gegevens en het vorderen van gegevens bij anderen, en om het inschakelen van deskundigen. De rechter-commissaris kan op vordering van de officier van justitie zwaardere bevoegdheden inzetten, zoals doorzoeking, en hij kan getuigen horen.

Een eigen maatstaf voor inbeslagneming

Bij inbeslagneming geldt een beperking die past bij het karakter van dit onderzoek. In een feitenonderzoek zijn alleen voorwerpen vatbaar voor inbeslagneming die kunnen dienen om de waarheid aan de dag te brengen. De andere gronden die in een gewoon strafrechtelijk onderzoek gelden, zoals beslag met het oog op verbeurdverklaring, blijven hier buiten beeld. Dat is logisch: er is nog geen beschuldiging waaraan zo'n gevolg kan worden verbonden.

De ambtenaar zelf krijgt geen bevel

Bevelen om gegevens of voorwerpen te verstrekken worden niet gericht aan de ambtenaar wiens geweldgebruik wordt onderzocht. Zo wordt voorkomen dat hij op straffe van een strafbaar feit moet meewerken aan onderzoek naar zijn eigen handelen, terwijl hij formeel nog geen verdachte is. Het onderzoek richt zich dus op andere bronnen: collega's, camerabeelden, medische gegevens, meldkamergegevens en getuigen.

Drie voorwaarden

1. Het geweld moet lichamelijk letsel of de dood tot gevolg hebben gehad. Bij minder ingrijpende gevolgen zijn deze bevoegdheden niet beschikbaar.

2. De inzet van de bevoegdheid moet in redelijke verhouding staan tot de aard van het geweldgebruik dat wordt beoordeeld.

3. De gegevens moeten niet op een andere, minder ingrijpende manier te verkrijgen zijn.

Een voorbeeld. Na een schietincident waarbij iemand ernstig gewond raakt, wil de officier van justitie de beelden van omliggende camera's en de medische gegevens van het slachtoffer. Beide zijn niet op een lichtere manier te krijgen en staan in verhouding tot de ernst van het incident; er is bovendien letsel. Voor gevoelige gegevens, zoals gegevens over iemands gezondheid, heeft hij daarnaast vooraf een schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris nodig. De vordering kan dan worden gedaan, maar niet bij de betrokken ambtenaar zelf.

In de praktijk

Voor het slachtoffer en de nabestaanden betekent dit artikel dat een feitenonderzoek geen papieren exercitie is: er kan serieus bewijs worden verzameld, ook bij derden. Voor de betrokken ambtenaar biedt het bescherming tegen een onderzoek dat verder gaat dan de aanleiding rechtvaardigt. Beide kanten kunnen zich laten bijstaan, en beide kunnen aan de officier van justitie voorleggen dat een bevoegdheid in dit geval te zwaar of juist noodzakelijk is.