Artikel 499 Sv: Welke procesregels gelden bij de kinderrechter

De titel over jeugdstrafzaken regelt lang niet alles. Voor het overige draait een zitting bij de kinderrechter op de gewone regels van dit wetboek. Artikel 499 Sv legt die koppeling: de Vijfde en de Zesde Titel van het Tweede Boek — de algemene regeling voor de behandeling van strafzaken in eerste aanleg — zijn van overeenkomstige toepassing, voor zover in de jeugdtitel niet iets anders is bepaald.

Bijzondere regels gaan voor

De volgorde is dus helder. Staat er in de titel over jeugdzaken een eigen regel — over de verschijningsplicht, over de aanwezigheid van ouders, over de besloten zitting — dan geldt die. Zwijgt de jeugdtitel, dan valt de zaak terug op de algemene regeling: dagvaarding, onderzoek op de zitting, bewijs, beraadslaging en uitspraak verlopen zoals in elke strafzaak.

Voor de verdachte betekent dat dat alle gewone waarborgen meelopen. Het zwijgrecht, het laatste woord, het recht om getuigen te ondervragen en de eisen aan het bewijs gelden onverkort, ook bij een informeel ogende zitting van één rechter met een jongere en zijn ouders.

De kinderrechter met de bevoegdheden van een voorzitter

De kinderrechter doet de zaak alleen. Omdat de algemene regeling op veel plaatsen spreekt over de voorzitter van een meervoudige kamer, bepaalt dit artikel dat de kinderrechter ook die bevoegdheden heeft. Hij leidt dus de zitting, bepaalt de orde, beslist over het horen van aanwezige getuigen en over de gang van zaken in de zaal.

Verwijzing naar drie rechters

De regels over de alleensprekende rechter — onder meer de artikelen 370 en 376 tot en met 381 Sv — gelden ook hier. Daarmee kan de kinderrechter mondeling uitspraak doen en kan hij een zaak die hem te zwaar of te ingewikkeld voorkomt alsnog naar de meervoudige kamer verwijzen.

Daar komt een jeugdspecifieke verwijzingsgrond bij. Vindt de kinderrechter dat de plaatsing in een inrichting voor jeugdigen, de zwaarste maatregel uit het jeugdstrafrecht van het Wetboek van Strafrecht, in overweging moet worden genomen, dan verwijst hij de zaak naar de meervoudige kamer. Zo'n ingrijpende maatregel wordt dus nooit door één rechter opgelegd.

Wat dat voor de jongere betekent

Een verwijzing is geen tussenvonnis over schuld. De kinderrechter zegt er niets mee over de vraag of het feit bewezen is; hij zegt alleen dat deze zaak door drie rechters moet worden behandeld. Voor de jongere betekent het wel dat de zaak opnieuw en uitgebreider op zitting komt, en dat de inzet zwaarder is.

In de praktijk is dat het moment waarop de verdediging haar aanpak bijstelt, bijvoorbeeld met aanvullende onderzoekswensen en een uitgebreider pleidooi over de persoon van de jongere.

In de praktijk

Een voorbeeld: een zeventienjarige staat voor de kinderrechter wegens een reeks inbraken. Uit de rapportage komt naar voren dat een langdurige behandeling in een gesloten setting wordt geadviseerd. De kinderrechter doet de zaak niet zelf af, maar verwijst haar naar de meervoudige kamer. Ook van die kamer maakt een kinderrechter deel uit.

Voor ouders is de bruikbare vuistregel: één rechter betekent doorgaans een lichtere zaak, drie rechters betekent dat er iets zwaars op tafel ligt. Vraag bij een verwijzing altijd aan de advocaat waarom die volgt, want daaruit blijkt welke sanctie in beeld is.