Artikel 495a Sv: Verschijningsplicht van de jeugdige verdachte op de zitting

Een volwassen verdachte mag wegblijven van zijn zitting; een jeugdige verdachte niet. Artikel 495a Sv bepaalt dat de jongere in persoon moet verschijnen, waarschuwt hem daar bij de dagvaarding voor, en geeft het gerecht de bevoegdheid om zijn medebrenging te gelasten als hij toch niet komt. Vanaf zijn achttiende gelden deze regels niet meer.

De plicht om zelf te komen

De jongere moet er zelf zijn. Zich laten vertegenwoordigen door zijn advocaat is niet genoeg. Bij de dagvaarding wordt hem meegedeeld dat het gerecht zijn medebrenging kan bevelen als hij niet verschijnt — de waarschuwing staat dus zwart op wit in de brief die hij thuis krijgt.

De achtergrond is dat een jeugdzitting niet alleen over het feit gaat, maar ook over de jongere zelf. De rechter wil hem zien en spreken: hoe gaat het op school, wat is er gebeurd, wat is er nodig. Zonder de jongere in de zaal is dat gesprek onmogelijk.

Als de jongere niet verschijnt

Gaat het om een misdrijf en blijft de jongere weg, dan stelt het gerecht het onderzoek uit tot een bepaalde dag en beveelt het zijn medebrenging. Medebrenging betekent dat de politie hem ophaalt en naar de zitting brengt. Dat is geen straf, maar een middel om de behandeling mogelijk te maken.

Op die hoofdregel bestaan uitzonderingen. Blijkt meteen dat de dagvaarding nietig is, dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk is of dat het gerecht onbevoegd is, dan wordt de zaak niet aangehouden maar direct afgedaan. En het gerecht kan de medebrenging achterwege laten als van de jongere geen woon- of verblijfplaats bekend is, of wanneer bijzondere omstandigheden daartoe aanleiding geven.

Verstek

Wordt de medebrenging niet tegen een nader tijdstip gelast, dan wordt tegen de niet verschenen jongere verstek verleend en gaat het onderzoek verder. De zaak wordt dan behandeld en beslist zonder dat hij er is. Verschijnt zijn advocaat wel en verklaart die uitdrukkelijk gemachtigd te zijn de verdediging te voeren, dan wordt de zaak op tegenspraak behandeld en komt zijn kant van het verhaal alsnog op tafel. Zonder zo'n gemachtigde advocaat gebeurt dat niet.

Dat is precies de reden om een dagvaarding nooit te laten liggen. Kan de jongere echt niet op de zittingsdag, dan is het aan de advocaat om tijdig om aanhouding te vragen; wegblijven zonder bericht is een slechte strategie.

Wat er verandert bij achttien jaar

Is de verdachte op het moment van de terechtzitting inmiddels achttien geworden, dan gelden de verschijningsplicht, de medebrenging en de bijzondere verstekregeling van dit artikel niet. Vanaf dat moment valt hij op dit punt onder de gewone regeling van dit wetboek, ook als het feit dateert van toen hij nog minderjarig was.

In de praktijk

Een voorbeeld: een zestienjarige krijgt een dagvaarding voor een diefstal en gaat er niet heen omdat hij die dag een toets heeft. Het gerecht houdt de zaak aan en beveelt zijn medebrenging voor de nieuwe datum. Was hij met zijn advocaat verschenen en had die om uitstel gevraagd, dan was het waarschijnlijk zonder politie aan de deur gegaan.

Voor ouders is de kern eenvoudig: lees de dagvaarding, zet de datum in de agenda en neem meteen contact op met de advocaat. Verschijnen is verplicht, en het is bovendien het moment waarop de jongere zelf invloed heeft op de afloop.