- De Hoge Raad verklaart het beroep in cassatie niet ontvankelijk, verwerpt het beroep of vernietigt het vonnis of arrest geheel of gedeeltelijk, hetzij op de aangevoerde, hetzij op andere gronden.
- Indien de bestreden uitspraak wordt vernietigd, doet de Hoge Raad de zaak zelf af indien dit mogelijk is zonder in een nieuw onderzoek naar de feiten te treden. De Hoge Raad kan na vernietiging van de bestreden uitspraak de zaak – teneinde met inachtneming van de uitspraak van de Hoge Raad opnieuw, dan wel verder te worden berecht en afgedaan – terugwijzen naar de rechter die haar heeft gewezen, dan wel verwijzen: a. wanneer de vernietigde uitspraak was gedaan door een rechtbank, naar het gerechtshof van het ressort; b. wanneer de vernietigde uitspraak was gedaan door een gerechtshof, naar een ander gerechtshof.
- De beslissing dat het beroep in cassatie niet ontvankelijk wordt verklaard kan in het geval niet tijdig een schriftuur is ingediend houdende middelen van cassatie door de enkelvoudige kamer worden gegeven.
←
Terug 439 · De conclusie van de procureur-generaal en de reactie daarop
Verder 441 · Herstel als de wetsartikelen onder de straf ontbreken
→
Artikel 440 Sv: Wat de Hoge Raad met het cassatieberoep kan doen
Wat de Hoge Raad met het cassatieberoep kan doen
Wettekst
Toelichting
Aan het einde van de cassatieprocedure zijn er drie mogelijke uitkomsten: het beroep is niet-ontvankelijk, het wordt verworpen, of de bestreden beslissing wordt vernietigd. Dit artikel noemt die uitkomsten en regelt wat er na een vernietiging met de zaak gebeurt.
De drie uitkomsten
Niet-ontvankelijk kan twee dingen betekenen. Soms is het een formele afdoening: het beroep is te laat ingesteld of er is geen tijdige schriftuur ingediend. Daarnaast kan de Hoge Raad een beroep niet-ontvankelijk verklaren omdat de klachten klaarblijkelijk niet tot cassatie kunnen leiden of de indiener klaarblijkelijk onvoldoende belang heeft; die versnelde afdoening berust op de Wet op de rechterlijke organisatie en vergt wel een blik op de klachten, zij het een summiere. Verwerping betekent dat de klachten zijn beoordeeld en niet opgaan; de bestreden uitspraak blijft dan in stand. Vernietiging betekent dat de beslissing geheel of gedeeltelijk sneuvelt.
Bij een gedeeltelijke vernietiging blijft de rest van de uitspraak overeind. Zo kan bijvoorbeeld alleen de strafoplegging worden vernietigd terwijl de bewezenverklaring blijft staan. Bijzonder is verder dat de Hoge Raad kan vernietigen op de aangevoerde gronden, maar ook op andere gronden. Hij is dus niet strikt gebonden aan de ingediende klachten en kan een gebrek dat hij zelf opmerkt aan de vernietiging ten grondslag leggen. Van die mogelijkheid maakt hij alleen gebruik als het beroep ontvankelijk is, en dan terughoudend, bij ernstige gebreken. Wie zelf geen goede klachten aanvoert, kan er dus niet op rekenen dat de Hoge Raad fouten alsnog uit zichzelf herstelt.
Zelf afdoen, terugwijzen of verwijzen
Na een vernietiging doet de Hoge Raad de zaak zelf af als dat kan zonder een nieuw onderzoek naar de feiten. Dat is het geval bij zuiver juridische misslagen, bijvoorbeeld een verkeerde wettelijke grondslag onder de straf.
Moet er wel opnieuw naar de feiten worden gekeken, dan gaat de zaak terug of naar een ander gerecht, om met inachtneming van de beslissing van de Hoge Raad opnieuw of verder te worden behandeld:
- Terugwijzing naar de rechter die de vernietigde uitspraak heeft gedaan.
- Verwijzing naar het gerechtshof van het ressort als de vernietigde uitspraak van een rechtbank kwam.
- Verwijzing naar een ander gerechtshof als de vernietigde uitspraak van een gerechtshof kwam.
Zonder schriftuur: de enkelvoudige kamer
Is er niet tijdig een schriftuur met klachten ingediend, dan kan de niet-ontvankelijkverklaring door de enkelvoudige kamer worden uitgesproken. Zo'n zaak hoeft dus niet naar meerdere raadsheren.
Een voorbeeld. Een verdachte klaagt met succes over de motivering van de bewezenverklaring. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak van het gerechtshof en verwijst de zaak naar een ander gerechtshof. Daar wordt de zaak opnieuw behandeld, met inachtneming van wat de Hoge Raad heeft beslist. In een andere zaak sneuvelt alleen de strafoplegging; de bewezenverklaring blijft in stand en alleen over de straf wordt opnieuw beslist.
In de praktijk
Een vernietiging is geen vrijspraak. Meestal begint de zaak daarna opnieuw bij een gerechtshof, met alle onzekerheid van dien; alleen als de Hoge Raad de zaak zelf afdoet, staat de uitkomst meteen vast.
Wordt uw beroep verworpen of niet-ontvankelijk verklaard, dan is de veroordeling onherroepelijk en kan zij worden uitgevoerd. Vraag uw advocaat wat de beslissing concreet betekent voor uw straf en voor de betaling van een schadevergoeding aan de benadeelde partij.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Hoe vaak vernietigt de Hoge Raad op eigen initiatief?
Het eerste lid van artikel 440 Sv geeft de Hoge Raad de bevoegdheid om een uitspraak ook op andere dan de aangevoerde gronden te vernietigen. De Hoge Raad overweegt dat hij die ambtshalve cassatie tegenwoordig bijzonder spaarzaam toepast. Omdat klachten altijd door een raadsman of door het openbaar ministerie moeten worden ingediend, moet hij er in beginsel van uit kunnen gaan dat fouten zijn opgemerkt en dat het ontbreken van een klacht daarover op een bewuste keuze rust; bij beperkte capaciteit en de noodzaak zaken binnen een aanvaardbare termijn af te doen, ligt het dan in de rede de behandeling op de ingediende klachten te concentreren. Het beroep is verworpen.
-
Welke maatstaf geldt bij het afzien van oproeping van een getuige?
Vernietigt de Hoge Raad een uitspraak en wijst hij de zaak terug naar hetzelfde hof of door naar een ander hof om opnieuw te worden berecht en afgedaan, dan heeft de rechter die daarna moet oordelen tot taak het onderzoek binnen de grenzen van de beslissing van de Hoge Raad geheel opnieuw te beginnen en te voltooien, tenzij de wet anders bepaalt. Die vooropstelling staat in een arrest waarin de Hoge Raad het stelsel van getuigenverzoeken uiteenzet. Het beroep in die zaak is verworpen.
-
Wat valt onder een vernietiging 'wat betreft de strafoplegging'?
De Hoge Raad kan een uitspraak geheel of gedeeltelijk vernietigen en legt uit hoe ver een vernietiging die alleen de strafoplegging betreft reikt. Daaronder vallen in beginsel alle beslissingen over straf en maatregel, en ook de beslissingen over inbeslaggenomen voorwerpen, over een vordering tot tenuitvoerlegging van een eerder voorwaardelijk opgelegde straf en over herroeping van een voorwaardelijke invrijheidstelling. Van strafoplegging in die zin is echter geen sprake wanneer het hof alleen de straf heeft bepaald voor feiten die niet aan zijn oordeel waren onderworpen; die beslissing valt er dus niet onder. De Hoge Raad vernietigde de uitspraak alleen wat betreft het aantal uren taakstraf, verminderde dat, en verwierp het beroep voor het overige.
-
Blijft de vordering van de benadeelde partij staan na terugwijzing?
Omdat de rechter na terug- of verwijzing het onderzoek binnen de grenzen van de beslissing van de Hoge Raad geheel opnieuw moet beginnen, en de wet niet anders bepaalt, blijft volgens de Hoge Raad ook de voeging van de benadeelde partij in hoger beroep in stand. Het hof moet dus opnieuw over haar vordering beslissen. Het hof had dat niet gedaan; de Hoge Raad vernietigde de uitspraak op dat punt, wees de zaak daarvoor terug en verwierp het beroep voor het overige.
-
Kan hoger beroep na cassatie nog worden ingetrokken?
Hoger beroep kan worden ingetrokken tot de aanvang van de behandeling in hoger beroep. De Hoge Raad overweegt dat daarmee de eerste zitting in hoger beroep is bedoeld, en niet de zitting die volgt op een geslaagd cassatieberoep: in dat stadium heeft de Hoge Raad de appelrechter immers al een opdracht gegeven om de zaak opnieuw of verder af te doen, en zou intrekking tot problemen leiden rond de straf en de vordering van de benadeelde partij. Het oordeel van het hof dat intrekking niet meer mogelijk was, is daarom juist. Het beroep is verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.