Artikel 422a Sv: Terugwijzing als de dagvaarding in eerste aanleg nietig was

Soms stelt het gerechtshof vast dat de rechtbank de dagvaarding nietig had moeten verklaren, bijvoorbeeld omdat de oproeping niet op de voorgeschreven wijze is uitgereikt. De vraag is dan wat er met de zaak moet gebeuren: doet het hof haar zelf af, of gaat zij terug naar de rechtbank zodat de behandeling daar alsnog goed verloopt. Dit artikel geeft het antwoord.

De hoofdregel: het hof doet de zaak zelf af

Gaat het om een andere grond dan een gebrek dat aan de tenlastelegging zelf kleeft, dan handelt het gerechtshof de zaak in beginsel zelf af. De gedachte daarachter is dat de zaak niet onnodig heen en weer moet worden gestuurd; dat kost tijd en houdt de verdachte langer in onzekerheid.

Wanneer de zaak toch teruggaat

Terugwijzing naar dezelfde rechtbank volgt als de advocaat-generaal of de verdachte daar op de zitting om vraagt. Wie zijn zaak liever eerst weer door de rechtbank behandeld ziet, moet dat dus uitspreken.

Daarnaast is er een geval waarin terugwijzing ook zonder zo'n verzoek plaatsvindt: als de verdachte niet op de zitting is, de dagvaarding of oproeping voor de zitting in hoger beroep hem niet in persoon is uitgereikt, en er ook geen andere omstandigheid is waaruit blijkt dat hij de zittingsdag kende. In dat geval kan hij immers niet zelf zeggen wat hij wil, en gaat de wet ervan uit dat hij zijn behandeling in eerste aanleg niet mag kwijtraken.

Het tweede lid trekt dezelfde lijn door voor de oproeping of aanzegging voor een nadere zitting in eerste aanleg die nietig had moeten worden verklaard.

Waarom dit ertoe doet

Achter deze regeling zit het belang van twee feitelijke instanties. Wordt een zaak in eerste aanleg niet behandeld zoals het hoort en doet het hof haar vervolgens zelf af, dan is er in feite maar één rechter geweest die het bewijs heeft beoordeeld. Voor een verdachte die van niets wist, is dat te mager; daarom keert de zaak dan terug naar de rechtbank.

Wie wel op de zitting van het hof verschijnt, kan zelf kiezen. Terugwijzing betekent opnieuw beginnen bij de rechtbank, met de mogelijkheid om daarna alsnog in hoger beroep te gaan. Zelf afdoen door het hof gaat sneller, maar levert één beoordeling minder op.

Een voorbeeld. Een verdachte hoort pas na de uitspraak dat hij is veroordeeld; de dagvaarding voor de zitting van de rechtbank is nooit op de juiste manier bij hem terechtgekomen. In hoger beroep verschijnt hij niet en ook de oproeping voor die zitting is hem niet persoonlijk uitgereikt. Het hof stelt vast dat de dagvaarding in eerste aanleg nietig had moeten worden verklaard en wijst de zaak terug, zodat de rechtbank haar alsnog behandelt.

In de praktijk

Merkt u dat u nooit een oproep hebt ontvangen, meld dat dan zo snel mogelijk en leg vast wat er is misgegaan: op welk adres stond u ingeschreven, wanneer bent u verhuisd, wanneer hoorde u van de zaak. Die feiten bepalen of een uitreiking geldig was.

Bespreek met uw advocaat welke uitkomst voor u het gunstigst is. Wilt u terugwijzing, zeg dat dan uitdrukkelijk op de zitting: vraagt de advocaat-generaal of de verdachte erom, dan wijst het hof de zaak terug naar de rechtbank. Verschijnt u wel maar zwijgt u erover, dan blijft de hoofdregel gelden en handelt het hof de zaak zelf af.