Artikel 361 Sv: Waarover de rechtbank bij de vordering van de benadeelde partij beslist

Wordt tegelijk met de strafzaak beslist over de schadevergoeding die een slachtoffer vordert, dan moet de rechtbank drie dingen beoordelen: kan de benadeelde partij in haar vordering worden ontvangen, is die vordering gegrond, en wie draagt de kosten. Dit artikel werkt dat uit.

Wanneer u ontvankelijk bent

Het tweede lid stelt twee eisen die allebei moeten zijn vervuld. De eerste betreft de afloop van de strafzaak: er moet een straf of maatregel zijn opgelegd, of een zorgmachtiging of rechterlijke machtiging op grond van de Wet forensische zorg zijn afgegeven, of de rechtbank moet de verdachte schuldig hebben verklaard zonder straf op te leggen.

De tweede eis betreft uw schade: die moet u rechtstreeks zijn toegebracht door het bewezen verklaarde feit. Dat is de bekende drempel van de rechtstreekse schade. Ook telt schade door een feit dat op de dagvaarding is vermeld als door de verdachte erkend en dat de rechtbank bij de strafoplegging heeft meegewogen.

Volgt vrijspraak, dan is aan de eerste eis niet voldaan en komt de rechtbank aan uw vordering niet toe. Dat betekent niet dat uw schade onbestaanbaar is; het betekent dat het strafproces niet de plaats is om die te laten vaststellen.

Te ingewikkeld voor het strafproces

Het derde lid geeft een uitweg als de behandeling van de vordering een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert. De rechtbank kan dan bepalen dat de vordering geheel of gedeeltelijk niet-ontvankelijk is, zodat u dat deel alleen nog bij de burgerlijke rechter kunt aanbrengen. Zij kan dat ambtshalve doen, op verzoek van de verdachte of op vordering van de officier van justitie.

Het gaat om een uitzondering. De wetgever wil juist dat slachtoffers hun schade zo vaak mogelijk al in de strafzaak vergoed kunnen krijgen, zodat zij niet nog een aparte procedure hoeven te voeren. Dat de behandeling enige extra inspanning vraagt, is daarom niet genoeg; de vraag is of die inspanning in verhouding tot de strafzaak te groot wordt. Kan de omvang van de schade niet precies worden vastgesteld, dan mag de rechter die schatten.

De beslissing, de kosten en de ouders

Het vonnis bevat de beslissing over uw vordering, en die beslissing is met redenen omkleed. Alleen wanneer de rechtbank u zonder nader onderzoek kennelijk niet-ontvankelijk heeft verklaard, geldt dat niet.

Daarnaast beslist de rechtbank over de kosten die de benadeelde partij en de verdachte hebben gemaakt. Meestal gaat het om een beperkt bedrag, maar bij bijstand door een advocaat kan het oplopen. Over die kosten wordt ook beslist als u zonder nader onderzoek kennelijk niet-ontvankelijk bent verklaard. Is de vordering op grond van artikel 51g Sv, vierde lid, gericht tegen de ouders of de voogd van een verdachte die jonger is dan veertien jaar, dan beslist de rechtbank ook over hun kosten. Oordeelt zij die vordering gegrond, dan wijst zij haar toe ten laste van de ouders of de voogd en veroordeelt zij hen de schade te vergoeden.

Een voorbeeld. Na een vernieling vordert de eigenaar van een klassieke auto de reparatiekosten, onderbouwd met een factuur, en daarnaast een bedrag voor waardeverlies van de auto als verzamelobject. De rechtbank wijst de reparatiekosten toe. Over het waardeverlies liggen twee taxaties die ver uiteenlopen; de vaststelling daarvan zou een uitgebreid deskundigenonderzoek vergen. Omdat dat het strafgeding onevenredig zou belasten, verklaart de rechtbank de eigenaar in dat deel niet-ontvankelijk.

In de praktijk

Onderbouw uw vordering zo concreet mogelijk en houd het verband met het feit steeds zichtbaar. Rechtstreekse schade is de kern: kosten die logisch en direct uit het strafbare feit voortvloeien, gestaafd met stukken.

Wordt u voor een deel niet-ontvankelijk verklaard, laat u dan adviseren voordat u naar de burgerlijke rechter stapt. Weeg de omvang van dat deel af tegen het griffierecht en het risico op proceskosten.