Artikel 352 Sv: Vrijspraak en ontslag van alle rechtsvervolging

Niet elke strafzaak eindigt met een straf. Dit artikel geeft de twee uitkomsten waarbij dat niet gebeurt: vrijspraak als het feit niet bewezen is, en ontslag van alle rechtsvervolging als het feit wel vaststaat maar geen straf kan volgen. Het verschil tussen die twee is groot.

Vrijspraak

Acht de rechtbank niet bewezen dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan, dan spreekt zij hem vrij. Dat kan twee dingen betekenen: de rechtbank is ervan overtuigd dat hij het niet heeft gedaan, of zij vindt het bewijs onvoldoende om vast te stellen dat hij het wel heeft gedaan. In beide gevallen luidt de uitspraak hetzelfde.

Voor de vrijgesprokene is het gevolg helder. Er is geen straf, geen aantekening van een veroordeling, en een eventuele voorlopige hechtenis eindigt. Voor geleden schade en voor kosten van rechtsbijstand bestaan aparte regelingen waarlangs u een vergoeding kunt vragen.

Ontslag van alle rechtsvervolging

De tweede uitkomst geldt wanneer de rechtbank het feit wél bewezen acht, maar oordeelt dat het geen strafbaar feit is, of dat de verdachte daarvoor niet strafbaar is. Dan ontslaat zij hem van alle rechtsvervolging.

Het eerste doet zich voor als het bewezen gedrag onder geen enkele strafbepaling valt, maar ook als een rechtvaardigingsgrond opgaat: bij noodweer of noodtoestand is de gedraging niet wederrechtelijk en levert het bewezen verklaarde dus geen strafbaar feit op. Het tweede geval gaat over gronden die alleen de verwijtbaarheid wegnemen, zoals psychische overmacht of ontoerekenbaarheid doordat de verdachte door een psychische stoornis niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor wat hij deed.

De maatregel bij ontoerekenbaarheid

Juist bij die laatste grond kan het onbevredigend zijn als de zaak zonder meer eindigt, bijvoorbeeld omdat er een reëel gevaar bestaat dat het opnieuw gebeurt. Daarom bepaalt het tweede lid dat de rechtbank in het geval van ontoerekenbaarheid, zoals dat in het Wetboek van Strafrecht is geregeld, tegelijk met het ontslag van alle rechtsvervolging een maatregel kan opleggen — terbeschikkingstelling, al dan niet met verpleging, of voor jeugdigen de plaatsing in een inrichting voor jeugdigen.

Dat kan alleen als aan de wettelijke voorwaarden voor die maatregel is voldaan. Daarvoor is onder meer een gedragskundig onderzoek nodig, en de maatregel is beperkt tot voldoende ernstige feiten. Een maatregel is geen straf: zij is gericht op behandeling en op de veiligheid van anderen.

Een voorbeeld. Iemand met een ernstige psychose steekt een voorbijganger neer. De rechtbank acht het feit bewezen, maar oordeelt op basis van rapportage dat het hem niet kan worden toegerekend. Zij ontslaat hem van alle rechtsvervolging en legt terbeschikkingstelling met verpleging op, omdat er gevaar voor herhaling bestaat.

In de praktijk

Het verschil tussen vrijspraak en ontslag van alle rechtsvervolging is voor slachtoffers vaak verwarrend. Bij een ontslag heeft de rechtbank meestal wél vastgesteld dat het feit is gepleegd; dat kan van belang zijn voor uw vordering tot schadevergoeding, ook als er geen straf volgt.

Voor de verdediging is dit onderscheid strategisch. Een geslaagd beroep op noodweer of ontoerekenbaarheid leidt tot ontslag van alle rechtsvervolging, maar bij ontoerekenbaarheid kan daar een ingrijpende maatregel op volgen. Bespreek dat met uw advocaat voordat u die kaart speelt.