Artikel 349 Sv: Nietige dagvaarding, onbevoegdheid en niet-ontvankelijkheid

Loopt het onderzoek naar de formele vragen ergens op stuk, dan spreekt de rechtbank dat met zoveel woorden uit. Dit artikel noemt de vier mogelijke uitkomsten, geeft een regeling voor zaken die bij de kantonrechter thuishoren, en verbindt een harde sanctie aan het niet uitvoeren van een bevel tot het oproepen van een getuige.

De vier uitspraken

Geeft het onderzoek van artikel 348 Sv daartoe aanleiding, dan spreekt de rechtbank uit:

• De nietigheid van de dagvaarding. De tenlastelegging deugt niet of de uitreiking is gebrekkig; het openbaar ministerie kan opnieuw dagvaarden.
• Haar onbevoegdheid. Een ander gerecht of een andere kamer moet over de zaak oordelen.
• De niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie. De vervolging mag niet worden voortgezet, bijvoorbeeld wegens verjaring of omdat over hetzelfde feit al onherroepelijk is beslist.
• De schorsing van de vervolging. De zaak ligt stil zolang de reden daarvoor bestaat.

Deze uitspraken hebben gemeen dat de rechtbank niet toekomt aan de vraag of u het feit hebt begaan. Een nietige dagvaarding is dus geen vrijspraak: het verwijt is niet beoordeeld, en het openbaar ministerie kan de zaak in beginsel opnieuw aanbrengen.

Verwijzing naar de kantonrechter

Het tweede lid regelt een praktisch geval. Is een feit dat volgens artikel 382 Sv voor de kantonrechter moet worden vervolgd toch bij een andere kamer van de rechtbank aangebracht, dan kan het naar de kantonrechter worden verwezen. Dat kan op verzoek van de verdachte of uit eigen beweging van de rechtbank. Die verwijzing is uitgesloten als primair een feit is tenlastegelegd dat niet bij de kantonrechter hoort.

De sanctie bij een niet uitgevoerd bevel

Het derde lid beschermt het ondervragingsrecht. Heeft de rechter bevolen dat een getuige wordt gedagvaard of opgeroepen, en weigert de officier van justitie dat bevel uit te voeren op de grond die de wet hem in artikel 264 Sv biedt, terwijl onherroepelijk is beslist dat het niet gaat om een bedreigde getuige of een afgeschermde getuige wiens identiteit verborgen wordt gehouden, dan volgt niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie in zijn vervolging.

Dat is een zware sanctie, en dat is de bedoeling: de rechter beslist welke getuigen worden gehoord, en die beslissing kan niet eenzijdig door het openbaar ministerie opzij worden gezet.

Een voorbeeld. De rechtbank beveelt dat een getuige wordt opgeroepen die de verdediging wil bevragen. Het openbaar ministerie voert dat bevel niet uit, terwijl vaststaat dat deze getuige geen beschermde status heeft. De rechtbank komt aan het bewijs niet toe en verklaart de officier van justitie niet-ontvankelijk.

In de praktijk

Wordt de dagvaarding nietig verklaard of volgt onbevoegdheid, houd er dan rekening mee dat de zaak kan terugkomen. Vraag uw advocaat wat de kans daarop is en of het zin heeft daarop vooruit te lopen. Volgt niet-ontvankelijkheid wegens verjaring of een eerdere onherroepelijke beslissing, dan is de zaak in beginsel voorbij. Bewaar het vonnis: u hebt het nodig als er later toch nog vragen komen over dezelfde kwestie.